Cihan ERGENÇ
Türk Armatörler Birliği Yönetim Kurulu Başkanı
Türk Armatörler Birliği Yönetim Kurulu Başkanı Cihan Ergenç, sektörün uzun vadeli büyüme potansiyelini, filo yenileme ihtiyacını, alternatif yakıtları, yeşil finansmanı ve uluslararası düzenlemelerin etkilerini değerlendirdi. Ergenç ayrıca Türkiye’nin stratejik konumuna, gelişmiş tersane kabiliyetlerine ve küresel deniz ticaretinde giderek daha etkili bir iş ortağı olma potansiyeline dikkat çekti.
Türkiye, son yıllarda denizcilik sektöründe dikkat çekici bir büyüme gösteriyor. Birlik olarak bu gelişimin arkasındaki temel dinamikleri nasıl değerlendiriyorsunuz? Önümüzdeki 10 yıllık dönemde Türk denizciliğini nerede görüyorsunuz?
Türkiye'nin denizcilik sektöründeki gücünün arkasında öncelikle güçlü girişimcilik kültürümüz, coğrafi konumumuz, gelişmiş liman ve lojistik altyapımız, tersanelerimizin kabiliyeti ve denizcilik alanında oluşmuş insan kaynağımız bulunuyor. Bunun yanında armatörlerimizin farklı segmentlerde uluslararası pazarlarda faaliyet göstermesi, sektörümüzün küresel gelişmelere hızlı adapte olabilmesini sağlıyor.
Önümüzdeki 10 yılda Türk denizciliğini yalnızca filo büyüklüğü açısından değil, teknoloji, verimlilik, çevresel sürdürülebilirlik ve uluslararası rekabet gücü açısından daha ileri bir noktada görüyoruz. Hedefimiz, Türkiye'nin denizcilik değer zincirinin bütün unsurlarıyla daha fazla katma değer üretmesi ve küresel deniz taşımacılığında karar verici ülkeler arasında daha güçlü bir konuma gelmesidir.
Bu süreçte kamu, armatörler, tersaneler, liman işletmeleri, finans kuruluşları ve üniversiteler arasındaki iş birliğinin daha da güçlendirilmesi büyük önem taşıyor.
Karbonsuzlaşma, dijitalleşme ve jeopolitik gelişmeler küresel deniz taşımacılığını yeniden şekillendiriyor. Armatörlerimiz bu değişime uyum sağlamak ve rekabet güçlerini korumak için hangi stratejilere odaklanıyor?
Bugün denizcilikte rekabet kavramının içeriği önemli ölçüde değişmiş durumda. Artık yalnızca geminin taşıma kapasitesi veya işletme maliyeti değil; enerji verimliliği, emisyon performansı, dijital yetkinlik, operasyonel esneklik, jeopolitik risklere karşı dayanıklılık ve çözüm üretme yeteneği, yatırım yapabilme gücü de rekabet gücünün temel unsurları haline geliyor. Bunu stratejinin ilk ayağı olarak görüyoruz.
Armatörlerimiz bu nedenle filolarını daha verimli hale getirmeye, enerji tüketimini azaltacak teknolojilere yatırım yapmaya, operasyonlarını dijital sistemlerle optimize etmeye, alternatif yakıt teknolojilerini yakından takip etmeye ve her şeyden önemlisi yeni inşa gemi siparişleriyle filolarını dönüştürmeye odaklanıyor.
Bununla birlikte, dönüşümün yalnızca armatörlerimizin kendi imkânlarıyla gerçekleştirebileceği bir süreç olmadığını düşünüyoruz. Özellikle finansmana erişim, alternatif yakıtların arz güvenliği, liman altyapısı ve düzenlemelerin öngörülebilirliği konusunda uluslararası ve ulusal ölçekte güçlü bir ekosisteme ihtiyaç var.
Stratejinin ikinci ve en kritik boyutunu ise kurumsal ve jenerasyonel dönüşüm oluşturmaktadır. Türk Armatörler Birliği bünyesinde kurulan ve üye armatör ailelerinin iyi eğitimli temsilcilerinden oluşan yaklaşık 50 kişilik Genç Armatörler Grubu, sektörün geleceğini bugünden şekillendirmek üzere hazırlanmaktadır. Bu nedenle bu genç lider kadrosunu bugünden geleceğe hazırlamak en önemli stratejik atılımımızdır. Bu kurumsallaşma ve sinerji oluşturma hamlesi, ülkemizdeki armatörlük sektörünün küresel standartlarda bir ekosistem olarak sürdürülebilirliğini temin etmenin garantisi olacaktır.
LNG, metanol, amonyak ve hidrojen gibi alternatif yakıtlar yeni gemi yatırımlarında önemli rol oynuyor. Armatörlerimizin bu yakıtlar ve yeni nesil gemi teknolojilerine yaklaşımını nasıl değerlendiriyorsunuz?
Küresel denizcilik sektörünün karbonsuzlaşma yolculuğunda karşı karşıya kaldığı en büyük belirsizlik, geleceğin ana yakıtının henüz netleşmemiş olmasıdır. Uluslararası platformlarda LNG, metanol, amonyak, hidrojen ve hatta toryum temelli nükleer enerji teknolojileri tartışılmakta, Ancak bu yakıtların henüz yeterli olgunluğa erişmemesi, küresel yeşil yakıt ikmal (bunkering) altyapısının yetersizliği, alternatif yakıtların sınırlı miktarda ve az çeşitlilikte üretilmesi ve yüksek maliyetleri, armatörlerin yeni gemi inşa kararlarını zorlaştırmaktadır.
Armatörlerimizin bu belirsizlik ortamındaki yaklaşımı "teknolojik tarafsızlık" ve "kademeli geçiş" ilkelerine dayanmaktadır. Küresel sipariş defterleri incelendiğinde, taşınabilirliği ve depolama altyapısının göreceli olgunluğu nedeniyle LNG'nin geçiş sürecinde ana alternatif yakıt konumunu koruduğu anlaşılmaktadır. Metanol siparişleri artış gösterse de henüz sınırlı bir pazar payına sahiptir.
Sektördeki mevcut yaklaşım, bir yandan tek bir yakıt teknolojisine bağlı kalmadan gelişmeleri izlemeyi, diğer yandan çift yakıtlı (dual-fuel) kullanıma veya ileride dönüşüme uygun tasarımlara yönelmeyi içeriyor. Bununla birlikte çalışmaların önemli bir bölümü, mevcut gemilerde yakıt tüketimini azaltarak CII (Karbon Yoğunluğu Göstergesi) ve EEXI derecelendirmelerini yükseltmeye odaklanıyor.
Avrupa, Asya ve Orta Doğu'nun kesişim noktasında yer alan Türkiye'nin, değişen ticaret rotaları ve jeopolitik gelişmeler doğrultusunda küresel deniz taşımacılığındaki stratejik rolü sizce nasıl şekilleniyor?
Türkiye, Doğu-Batı ve Kuzey-Güney ticaret koridorlarının kesişim noktasındaki coğrafi konumuyla Doğu Akdeniz, Karadeniz ve Orta Doğu havzalarını birbirine bağlayan kritik bir lojistik merkezdir. Son dönemde yaşanan jeopolitik kırılmalar, küresel tedarik zincirlerinin daha yakın ve güvenli coğrafyalara kaydırılması eğilimini güçlendirerek Türkiye'nin stratejik konumunu daha da öne çıkarmıştır.
Rusya-Ukrayna savaşı ve Karadeniz'deki ticaret kısıtlamaları neticesinde küresel konteyner devlerinin bölgeden çekilmesiyle oluşan boşluk, armatörlerimizin esnek ve hızlı karar alabilen tonaj yönetimi sayesinde doldurulmuştur.
Aynı zamanda Çin'in Kuşak ve Yol İnisiyatifi ve Hazar geçişli "Orta Koridor" projeleri, ülkemizin deniz ticaret filosuna küresel navlun pazarlarında bölgesel taşıyıcı olmanın ötesinde entegre bir lojistik çözüm ortağı olma imkânı sunmaktadır.
Ancak coğrafi avantaj tek başına yeterli değil. Bu avantajı ekonomik değere dönüştürebilmek için limanlarımızın kapasitesini ve verimliliğini artırmamız, demiryolu ve karayolu bağlantılarını güçlendirmemiz, gümrük ve lojistik süreçlerini hızlandırmamız gerekiyor.
Önümüzdeki dönemde ticaret rotalarının daha fazla çeşitlenmesini bekliyoruz. Türkiye'nin burada güvenilir, esnek ve çok modlu bir lojistik merkez olarak konumlanması, Türk denizciliğinin uluslararası rolünü de güçlendirecektir.
Türk tersaneleri bugün dünyanın önde gelen özel amaçlı gemi üreticileri arasında yer alıyor. Armatörlerimiz ile Türk tersaneleri arasındaki iş birliğinin sektörün uluslararası rekabet gücüne katkısını nasıl değerlendiriyorsunuz?
Türk gemi inşa sanayii, özellikle özel amaçlı sofistike ticari gemiler, hibrit/elektrikli feribotlar, römorkörler ve askeri platformların üretiminde dünyada öncü bir konuma sahiptir. Ayrıca Türk tersaneleri, Akdeniz çanağındaki en güçlü gemi bakım-onarım ve dönüşüm (retrofit) merkezleri arasında yer almaktadır. Diğer taraftan enerji verimliliği, alternatif yakıt sistemleri ve yeni nesil teknolojiler konusunda Türk tersanelerinin önemli bir bilgi birikimi oluştu.
Buna karşın, armatörlerimiz ile Türk tersaneleri arasındaki iş birliğinin en kritik boyutunu "Milli Koster Yenileme Projesi" oluşturmaktadır. Ülkemizin deniz ticaret filosunun yaş ortalaması 30'un üzerine çıkmış olan koster segmenti, acil bir yenileme programına ihtiyaç duymaktadır.
Koster filosunun yerli tersanelerde inşa edilecek yeni nesil ve düşük emisyonlu gemilerle yenilenmesi; gemi inşa sürecinde ve sonrasındaki 25 yıllık işletim döneminde devasa bir istihdam yaratacak, gemi söküm ve yan sanayi sektörlerini canlandıracak ve devlet için ciddi bir vergi geliri üretecektir.
Karadeniz, Kızıldeniz ve Hürmüz Boğazı'nda yaşanan gelişmeler küresel deniz taşımacılığını doğrudan etkiliyor. Bu jeopolitik riskler armatörlerimizin operasyonlarını ve risk yönetimi stratejilerini nasıl etkiliyor?
Küresel deniz taşımacılığı; Karadeniz'deki savaş hali, Kızıldeniz'de Husilerin ticari gemilere yönelik füze ve İHA saldırıları, Malakka Boğazı ve Nijerya açıklarındaki deniz haydutluğu faaliyetleri nedeniyle yüksek operasyonel ve finansal risk altındadır.
Kızıldeniz'deki güvenlik krizleri nedeniyle gemilerin Süveyş Kanalı yerine Afrika'nın güneyindeki Ümit Burnu'nu (Cape of Good Hope) dolaşmak zorunda kalması, rota uzunluklarını ve transit sürelerini 10 ila 14 gün uzatmıştır. Bu durum ton-mil (ton-mile) talebini yükselterek dökme yük ve Capesize navlun oranlarını kısa vadede desteklemişse de armatörlerin yakıt, sigorta ve operasyonel giderlerini ciddi oranda artırmıştır.
Jeopolitik risklerin yönetiminde Armatörlerimiz proaktif bir yaklaşım benimsemektedir. Birleşmiş Milletler, ABD, AB ve diğer uluslararası organizasyonlar tarafından uygulanan 5 ayrı yaptırım rejimine tam uyum sağlanması için kapsamlı hukuki denetim mekanizmaları işletilmektedir. Savaş riski primlerinin (War Risk Premium) arttığı bölgelerde dinamik rota planlaması yapılmakta, P&I kulüpleriyle risk paylaşımı sağlanmakta ve gemi üzeri güvenlik standartları en üst düzeye çıkarılmaktadır.
Yoğun taşımacılık yaptığımız Karadeniz içinde, Rusya ve Ukrayna’nın ticaret gemilerini hedef alan hukuksuz saldırıları da Türk Armatörler Birliği tarafından yakından takip edilmekte, risk değerlendirmelerine bağlı olarak Türk sahipli gemilere yönelik gerekli tedbirlerin alınması için devletler nezdinde girişimlerde bulunulmaktadır. Türk Armatörler Birliği olarak biz de gemilerimize Karadeniz’deki Ukrayna ve Rusya limanlarına gitmemelerini tavsiye ettik.
IMO'nun net sıfır emisyon hedefleri ile Avrupa Birliği'nin Emisyon Ticaret Sistemi (EU ETS) gibi düzenlemeleri sektör üzerinde önemli bir dönüşüm oluşturuyor. Armatörlerimizin bu sürece hazırlanırken öncelikli beklentileri ve karşılaştıkları zorluklar nelerdir?
Denizcilikte yeşil dönüşüm artık bir tercih değil, sektörün geleceğini belirleyen temel süreçlerden biri. Armatörlerimiz de bu dönüşümün gerekliliğinin farkında ve uluslararası düzenlemelere uyum konusunda çalışmalarını sürdürüyor.
Ancak burada öne çıkan sorunlardan biri, düzenlemelerdeki belirsizlik ve dönüşümün finansal açıdan henüz sürdürülebilir bir yapıya kavuşmamış olmasıdır. Yeni gemi yatırımları, enerji verimliliği teknolojileri, alternatif yakıtlar ve emisyon maliyetleri önemli bir finansman ihtiyacı doğururken, diğer taraftan da önemli bir sektörel belirsizlik ve armatörler arasında kaygı yaratmaktadır.
Özellikle Avrupa ile yoğun ticaret yapan filolar açısından EU ETS gibi mekanizmaların doğrudan mali sonuçları bulunuyor. Dolayısıyla sektörün beklentisi; açık, öngörülebilir ve küresel ölçekte mümkün olduğunca uyumlu bir düzenleme çerçevesi oluşturulması ve dönüşüm yatırımlarının finansmanını kolaylaştıracak mekanizmaların geliştirilmesi.
Bu iki düzenleme (EU ETS/FEUM ve IMO NZF), sermaye yapısı güçlü ve zayıf gemi sahipleri arasındaki farkı derinleştirmektedir. Sermaye yapısı güçlü olanlar, finansmana erişimdeki zorluklara rağmen yeni nesil ve çevre dostu teknolojilere yatırım yapabilirken, sermaye yapısı daha zayıf olanlar mevcut filolarını korumaya ve faaliyetlerini sürdürmeye odaklanıyor; dönüşüm sürecine yeterince yatırım yapamıyor. Bu durum zamanla rekabet güçlerini zayıflatan ve küresel denizcilik pazarında faaliyetlerini sürdürmelerini zorlaştıran yapısal bir baskıya dönüşüyor. Bu nedenle sermaye yapısı daha zayıf olan gemi sahiplerinin desteklenmesi önem taşıyor.
Yapay zekâ, dijitalleşme ve akıllı gemi teknolojileri denizcilik sektöründe yeni bir dönemi başlatıyor. Armatörlerimiz bu dönüşüme nasıl hazırlanıyor? Dijital teknolojilerin operasyonel verimlilik açısından sağlayacağı en önemli katkılar sizce neler olacak?
Dijitalleşmenin denizcilikte önümüzdeki dönemin en önemli dönüşüm alanlarından biri olacağını düşünüyoruz. Armatörlerimiz özellikle filo yönetimi, yakıt tüketiminin izlenmesi, bakım süreçleri, rota optimizasyonu ve performans takibi gibi alanlarda dijital çözümleri giderek daha fazla kullanıyor.
Yapay zekânın en önemli katkılarından biri, çok büyük miktarda operasyonel veriyi analiz ederek daha doğru ve hızlı karar alınmasını sağlaması olacak. Örneğin geminin performansındaki değişimlerin erken tespit edilmesi, bakım ihtiyacının önceden öngörülmesi veya rotanın hava ve deniz koşullarına göre optimize edilmesi hem maliyetleri hem de emisyonları azaltabilir.
Bunun yanında siber güvenlik konusunun da dijital dönüşümün ayrılmaz bir parçası olduğunu düşünüyoruz. Akıllı gemiler ve bağlantılı filolar arttıkça, veri güvenliği ve operasyonel sistemlerin korunması da stratejik önem kazanacak.
Küresel ölçekte artan finansman maliyetleri ve yeşil dönüşüm yatırımları, armatörlerin yeni gemi yatırımı kararlarını doğrudan etkiliyor. Armatörlerimizin yeşil finansmana erişimi konusunda mevcut durumu nasıl değerlendiriyorsunuz? Bu alanda hangi destek mekanizmalarına ihtiyaç duyuluyor?
Küresel düzeyde yükselen faiz oranları ve daralan kredi hacmi, yeşil dönüşüm yatırımlarının gerektirdiği sermaye ihtiyacını karşılamayı zorlaştırmaktadır. Uluslararası bankacılık sisteminin "Poseidon Prensipleri" çerçevesinde yalnızca düşük emisyonlu ve yeşil sertifikalı projelere finansman sağlama eğilimi, geleneksel filoya sahip armatörleri alternatif finansman arayışına itmektedir.
Armatörlerimizin yeşil finansmana erişimi konusunda öncelikli gereksinimleri şunlardır:
• Uluslararası Fonların Kanalize Edilmesi: Dünya Bankası'nın uzun bir aradan sonra denizcilik sektörüne yönelik gündemine aldığı finansman fırsatlarının, özellikle yaşlı koster filosunun yeşil inşasında kullanılması.
• Ulusal Kredi Garanti ve Destek Mekanizmaları: Yeşil gemi yatırımları ve retrofit projeleri için uzun vadeli, düşük faizli kredi imkanlarının ve vergi teşviklerinin kurgulanması. Hurda destek projesinin gemi inşa maliyetlerini azaltan, destek oranını genişleten bir pozisyona getirilmesi.
• Rekabetçi İşletme Koşulları: armatörlerimizin Türkiye’de kalarak büyümesini sağlayacak uluslararası standartlarda hukuki, mali ve bürokratik altyapının idame ettirilmesi.
Buradaki temel hedef, çevre yatırımlarını armatör açısından yalnızca bir maliyet unsuru olmaktan çıkarıp, uzun vadeli rekabet avantajı yaratan yatırımlara dönüştürmek olmalı.
Son olarak, denizcilik sektörümüzün geleceğini ve küresel değer zincirindeki konumunu nasıl değerlendiriyorsunuz? Karbonsuzlaşma, dijitalleşme ve yeni yakıtlar gibi dönüşüm başlıklarında uluslararası iş birliği için hangi fırsatlar öne çıkıyor?
Denizcilik sektörümüz genç, girişimci, üretken ve uluslararası rekabete açık bir yapıya sahip. Türkiye'nin stratejik coğrafi konumu, güçlü tersaneleri, gelişen lojistik altyapısı ve uluslararası pazarlarda deneyim kazanmış armatörlük yapısı önemli bir potansiyel oluşturuyor.
Önümüzdeki dönemde denizcilik sektörünü büyük bir dönüşüm bekliyor. Karbonsuzlaşma, dijitalleşme, yeni yakıtlar ve jeopolitik değişimler hepimiz için yeni sorumluluklar kadar yeni fırsatlar da yaratıyor.
Biz Türk Armatörler Birliği olarak bu dönüşümün içerisinde aktif şekilde yer almak, uluslararası paydaşlarımızla daha fazla iş birliği yapmak ve denizcilik sektörümüzün küresel değer zincirindeki konumunu güçlendirmek istiyoruz.
Türkiye, denizcilik alanında yalnızca önemli bir coğrafi merkez değil; yatırım, teknoloji, gemi işletmeciliği, tersanecilik ve uluslararası iş birlikleri açısından güçlü bir iş ortağıdır. Önümüzdeki dönemde bu potansiyeli birlikte daha ileri taşıyabileceğimize inanıyoruz.