Beyaz Saray ile Venezuela’da yeni kurulan hükümet arasında varılan anlaşmayla ülkenin petrol sahaları Amerikan şirketlerine açılmış olsa da, enerji şirketleri mevcut yasal çerçeve değişmeden büyük ölçekli yatırımlara başlamaya hazır değil.

Mevcut Venezuela yasalarına göre, devlet petrol şirketi PDVSA’nın petrol üretim projelerinde çoğunluk hissesine sahip olması gerekiyor. Bu durum, uluslararası şirketlerin projeler üzerinde kontrol sahibi olmasını engelliyor. Üstelik PDVSA’nın milyarlarca dolarlık yatırımlarda çoğunluk payını finanse edecek mali güce sahip olmadığı belirtiliyor.

ExxonMobil ve benzeri şirketler, üretime geçmeden önce yalnızca siyasi anlaşmalar değil, sahada somut ve kalıcı değişiklikler görmek istiyor. Şirketler, yatırımların korunacağı istikrarlı bir hukuki ve ticari ortamın oluşturulmasını temel koşul olarak öne sürüyor.

Exxon’un geçmişi temkinli yaklaşımı güçlendiriyor
ExxonMobil’in Venezuela ile ilişkileri uzun ve sorunlu bir geçmişe dayanıyor. Şirket 1940’lardan bu yana ülkede petrol üretimi yaptı ancak varlıklarına iki kez el konuldu: İlki 1970’lerde, ikincisi ise Hugo Chavez döneminde 2000’lerde. Exxon, millileştirme sürecinde Venezuela’nın şirkete milyarlarca dolar borçlandığını savunuyor ve bu alacakların geri ödenmesine dair somut bir işaret bulunmadığını belirtiyor.

Bu geçmiş deneyimler, Exxon’un Venezuela’ya yönelik iştahını ciddi biçimde sınırlıyor. Şirket, ancak uzun vadeli ilişkiler kurabileceği, toplum tarafından kabul gördüğü ve yatırımların on yıllar boyunca güvence altında olacağı ülkelerde büyümeyi tercih ettiğini vurguluyor.

ExxonMobil CEO’su Darren Woods, Cuma günü Beyaz Saray’da yaptığı açıklamada mevcut durumu net sözlerle özetledi:

“Venezuela’da bugün yürürlükte olan yasal ve ticari çerçevelere baktığımızda, yatırım yapılamaz bir tablo görüyoruz. Ticari çerçevede, yasal sistemde ve hidrokarbon yasalarında köklü değişiklikler yapılmalı; kalıcı yatırım korumaları sağlanmalı.”

Woods ayrıca Exxon’un Venezuela hükümetiyle henüz resmi bir görüşme yapmadığını ve şirketin ülkeye dönüşünün Venezuela kamuoyunda nasıl karşılanacağının da belirsiz olduğunu söyledi.

Siyasi ve güvenlik riskleri yatırımcıyı ürkütüyor
Hukuki belirsizliklerin yanı sıra, Venezuela’nın siyasi ve güvenlik geleceği de yatırımcılar açısından ciddi bir risk unsuru olarak görülüyor. Analistler, ülkede birden fazla güç merkezinin varlığına dikkat çekiyor: kırsal bölgelerde ve sınır hatlarında faaliyet gösteren kaçakçılık ağları, askeri hiyerarşi içindeki gruplar ve silahlı milisler.

Olası bir liderlik krizi ya da ekonomik çöküş durumunda bu güç merkezlerinin ülkeyi fiilen parçalayabileceği uyarısı yapılıyor.

Atlantic Council için yazan David L. Goldwyn ve Andrea Clabough, Venezuela’nın karşı karşıya olduğu riskleri şöyle özetliyor:

“Göç, uyuşturucu ve diğer yasadışı ticaret, artan devlet altı şiddet ve çeşitli güçlü aktörler tarafından ülkenin fiilen Balkanlaştırılması gibi köklü sorunlar hâlâ ciddi riskler oluşturuyor.”

Yorumda ayrıca Trump yönetiminin şimdiye kadar bu yapısal sorunlara odaklanmadığı, ancak bu risklerin ortadan kalkmayacağı ve Venezuela’da istikrarlı bir enerji sektörü hedefini sekteye uğratabileceği vurgulanıyor.

Washington’dan sıra dışı bir seçenek: Federal yatırım
Amerikan petrol şirketlerini Venezuela’ya çekmek için Trump yönetimi alışılmadık bir seçeneği de masaya koymuş durumda. Buna göre ABD, Venezuela’daki petrol projelerine doğrudan federal yatırımlar yapabilir ya da enerji şirketlerinde hisse alabilir.

ABD Enerji Bakanı Chris Wright, “Face the Nation” programında Beyaz Saray’ın petrol şirketlerinde federal hisse almayı destekleyip desteklemeyeceği sorusuna, “Bu kesinlikle çok gerçekçi bir olasılık” yanıtını verdi. Bu açıklama, ABD’nin bugüne kadarki enerji politikasından önemli bir sapma olarak değerlendiriliyor. Washington daha önce, yurt içinde ya da dışında petrol ve doğalgaz üretimine doğrudan federal kaynak aktarmaya mesafeli durmuştu.

Ancak uzmanlara göre, yasal reformlar ve siyasi istikrar sağlanmadan atılacak mali adımlar, Venezuela’daki yatırım risklerini ortadan kaldırmaya yetmeyebilir. Petrol devleri için asıl belirleyici unsur, kâğıt üzerindeki anlaşmalardan çok, sahadaki kalıcı değişimler olacak.