İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü Başkanı Prof. Dr. Barbaros Gönençgil, okyanusların korunması için 104 ülke ve uluslararası kuruluşun verdiği toplam 6,4 milyar dolarlık taahhüde ilişkin, "Okyanusların karşı karşıya olduğu iklim değişikliği, kirlilik, aşırı avlanma gibi büyük sorunların üstesinden gelmek için bu rakamlar maalesef başlangıçtan öteye geçemiyor, yani 'yeterli' olduğunu söylemek bence iyimserlik olur." dedi.

Bu yıl 11'incisi Kenya'da düzenlenen Bizim Okyanusumuz Konferansı'nda (Our Ocean Conference) Afrika'nın kıyı ve ada devletlerinde okyanus, kültür ve geçim kaynakları arasındaki bağlantı ele alındı.

Konferans kapsamında yayımlanan "Ön Taahhütler Sonucu" raporuna göre, 104 ülke ve uluslararası kuruluş 6,4 milyar dolarlık finansman ile toplam 320 taahhüt açıkladı.

Taahhütler, sürdürülebilir mavi ekonomi, sürdürülebilir balıkçılık, okyanus-iklim bağlantısı, deniz kirliliği, deniz koruma alanları ve deniz güvenliği başlıkları altında sıralandı.

Ülkeler ve kuruluşlar taahhütlerini açıkladı
Sürdürülebilir mavi ekonomi alanında Dünya Bankası 1 milyar dolar taahhütle kuruluşlar arasında ilk sırada bulunurken, 682 milyon 667 bin 161 dolar ile Kanada ülkeler arasında zirvede yer aldı.

Sürdürülebilir balıkçılık kategorisinde Ocean Affairs Council 79 milyon 866 bin 406 dolar ile kuruluşlar arasındaki en yüksek taahhüdü açıklarken, ülkeler arasındaki en yüksek taahhüt 549 milyon 700 bin dolar ile İtalya'nın oldu.

Okyanus-iklim bağlantısında kuruluşlar arasında en büyük taahhüdü 9 milyon 960 bin dolar ile Avrupa Birliği (AB) sağlarken, ülkeler arasındaysa 450 milyon dolar ile Kenya yaptı.

Deniz kirliliği başlığında, AB 65 milyon 690 bin dolar ile en büyük taahhüdü verirken, İtalya 62 milyon 175 bin 199 dolar ile ülkeler arasında zirvede yer aldı.

Deniz koruma alanları kapsamında AB 58 milyon 590 bin dolar ile kuruluşlar arasındaki en yüksek taahhüdü açıklarken, Avustralya ise 68 milyon 679 bin 30 dolarlık taahhüdüyle ülkeler arasındaki en yüksek taahhüdü verdi.

Deniz güvenliği kategorisinde, AB 18 milyon 840 bin dolarlık taahhüt ile kurumlar arasında ilk sırada bulunurken, Japonya ise 7 milyon 666 bin 666 dolarlık taahhüdü ile ülkeler kategorisinde zirvede yer aldı.

Nihai rapor, konferans sürecindeki doğrudan verilen taahhütler de dikkate alınarak yaz döneminde hazırlanacak.

Afrika çözüm ortaklarından biri haline geldi
Prof. Dr. Barbaros Gönençgil, konferansın çıktılarına ilişkin soruları yanıtladı.

Okyanus koruma tartışmalarının uzun yıllardır belirli merkezlerde düzenlenmesinin aksine 11. Bizim Okyanusumuz Konferansı'nın ilk kez Afrika'da yapılmasının anlamlı olduğunu belirten Gönençgil, etkinliğin okyanusla iç içe yaşayan insanların ev sahipliğinde gerçekleşmesinin konferansa başka bir boyut kazandırdığını söyledi.

Kenya'nın ev sahibi olmakla kalmayıp önemli taahhütlerde bulunduğunu anımsatan Gönençgil, "Bu, Afrika ülkelerinin artık sadece destek bekleyen değil, kendi kaynaklarını ortaya koyan bir konuma geldiğini gösteriyor." değerlendirmesinde bulundu.

Taahhütlerin gerçekleştirilmesi kritik önem taşıyor
Alınan kararların Afrika'nın okyanuslarına dair attığı en önemli adımlardan biri olarak tarihe geçeceği yorumunu yapan Gönençgil, verilen taahhütlere ilişkin şunları dile getirdi:

"İlk anda etkileyici ve umut verici bir tablo görülüyor ama açıkçası 'Yeterli mi?' sorusu da akla geliyor. Evet, 6,4 milyar dolar büyük bir para ve 104 ülkenin bir araya gelip bu kadar kapsamlı taahhütlerde bulunması önemli, özellikle sürdürülebilir mavi ekonomi ve balıkçılık gibi alanlara ayrılan kaynaklar gerçekten dikkat çekici. Okyanusların karşı karşıya olduğu iklim değişikliği, kirlilik, aşırı avlanma gibi büyük sorunların üstesinden gelmek için bu rakamlar maalesef başlangıçtan öteye geçemiyor, yani 'yeterli' olduğunu söylemek bence iyimserlik olur. Ayrıca geçmiş pek çok konferanstan da biliyoruz ki bazen taahhütler kağıt üzerinde kalabiliyor, takip mekanizmaları zayıf olabiliyor ya da siyasi irade zamanla zayıflıyor."

Taahhütlerin toplandığı başlıkların isabetli olduğunu dile getiren Gönençgil, okyanusların korunmasının birbirine bağlı pek çok farklı boyutu barındırdığını vurguladı.

Okyanus-iklim bağlantısına ayrı başlık açılmasının özellikle önemli olduğuna işaret eden Gönençgil, şunları kaydetti:

"Okyanuslar iklim değişikliğinin hem en büyük mağduru hem de en güçlü kalkanı, bu yüzden mavi karbon ekosistemlerinin korunması ve okyanus gözlem sistemlerinin güçlendirilmesi gibi konuların öne çıkması umut verici bir durum. Deniz kirliliği başlığı altında özellikle plastik atık ve döngüsel ekonomi vurgusu yapılması çok doğru ama burada işin sadece kıyı temizliğinden ibaret olmadığını, kaynağında azaltma ve atık yönetim altyapısının güçlendirilmesi gerektiğini de ifade etmek gerek. Deniz güvenliği başlığı deniz haydutluğu, kaçakçılık ve kaçak avcılık gibi konuların okyanus ekosistemleri ve insan hayatı üzerindeki etkilerini düşününce aslında ne kadar hayati olduğu daha iyi anlaşılıyor. Sürdürülebilir balıkçılık ise, belki de en hassas başlıklardan biri çünkü hem milyonlarca insanın doğrudan geçim kaynağı hem de okyanus ekosistemlerinin bel kemiği."

Okyanusların korunması için ilk olarak kirliliğin kaynağında durdurulması gerektiğini vurgulayan Gönençgil, plastik kullanımını azaltmak, atık yönetimini güçlendirmek ve tek kullanımlık plastiklerin önüne geçmek için hem yasal düzenlemeler hem de toplumsal bilince sahip olmanın önemli olduğuna değindi.