Armatörler, ABD ile İran arasında varılan ve Hürmüz Boğazı’nı geçici olarak yeniden açabilecek ateşkes anlaşmasının detaylarını çözmeye çalışıyor. Söz konusu gelişme, Basra Körfezi’nde mahsur kalan 800’den fazla gemi için çıkış yolu oluşturabilir.

Dünyanın en kritik enerji geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı, şubat ayı sonunda ABD ve İsrail’in saldırılarının ardından İran’ın kontrolü sıkılaştırmasıyla fiilen kapanmıştı. Bu durum, küresel enerji arzında benzeri görülmemiş bir daralmaya yol açtı.

ABD Başkanı Donald Trump’ın belirlediği sürenin dolmasına saatler kala taraflar ateşkes konusunda uzlaşmaya vardı. Anlaşma kapsamında boğazın yeniden açılması öngörülüyor.

Ancak ateşkesin kapsamına ilişkin belirsizlikler sürüyor. İran, silahlı kuvvetleriyle koordineli şekilde ve “teknik sınırlamalar” çerçevesinde iki haftalık güvenli geçişe izin verildiğini açıklarken, Trump ise “tam, derhal ve güvenli bir açılış” sağlandığını duyurdu. Trump ayrıca ABD’nin yoğunlaşan gemi trafiğini yönetmeye yardımcı olacağını ve sürecin sorunsuz ilerlemesi için bölgede kalacağını belirtti.

Asya, Orta Doğu ve Avrupa’daki armatörler ise gelişmeleri hem umut hem de temkinle karşıladı. Çarşamba günü itibarıyla boğaz çevresindeki gemi trafiğinde kayda değer bir artış gözlenmezken, birçok şirketin sigorta kuruluşları ve güvenlik danışmanlarıyla temas kurduğu ve gemilerini hazır beklettiği bildirildi.

Dünyanın en büyük denizcilik şirketlerinden Japonya merkezli Nippon Yusen Kabushiki Kaisha (NYK Line) sözcüsü, “Durumu yakından izliyoruz” açıklamasında bulundu.

Son altı haftada, normal şartlarda günlük yaklaşık 135 geminin geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki trafik neredeyse durma noktasına geldi. Uzmanlar, küresel deniz ticaretinin kısa sürede normale dönmesinin mümkün olmadığına dikkat çekiyor.

Batı Avustralya Üniversitesi Savunma ve Güvenlik Enstitüsü’nden Jennifer Parker, “Küresel deniz taşımacılığı 24 saat içinde yeniden eski haline dönmez. Tanker sahipleri, sigortacılar ve mürettebat, riskin gerçekten azaldığına ikna olmalı” dedi.

İstihbarat şirketi Kpler verilerine göre, Körfez’de mahsur kalan filonun büyük bölümünü enerji taşıyan gemiler oluşturuyor. Bölgede şu anda ham petrol ve rafine ürün taşıyan 426 tanker, 34 LPG gemisi ve 19 LNG taşıyıcısı bulunuyor. Diğer gemiler ise tarım ürünleri, metaller ve konteyner yükleri taşıyor.

Sigorta brokeri Willis Towers Watson’ın Asya denizcilik birimi başkanı Lewis Hart, ateşkes planlarının önemli bir adım olduğunu ancak sürecin kademeli ilerleyeceğini belirterek, “İki haftalık süre içinde bile faaliyetlerin bir anda değil, kontrollü şekilde yeniden başlamasını bekliyoruz” dedi.

Öte yandan, tüccarlar ve armatörler, boğazdan geçiş yapmaya başlayacak gemileri ve bu geçişlerin nasıl sonuçlanacağını yakından izliyor. Çarşamba sabahı itibarıyla Umman Körfezi’nde Dubai ve Khor Fakkan açıklarında 1.000’den fazla geminin beklediği bildirildi.

Eski ABD istihbarat danışmanı Michael Pregent ise, “Piyasanın bu şekilde tepki vermesi olumlu ancak bu sadece kırılgan bir ateşkesin ilk günü. İran’ın geçişleri kontrol etmesi, ücretlendirmesi ve bazı gemilere izin vermemesi muhtemel” değerlendirmesinde bulundu.

Ateşkes sonrası boğazdan çıkış denemesi yapan ilk gemilerin, İran’a bağlı Larak ve Keşm adaları yönünde birlikte seyir ettiği görüldü. Bunlardan biri ABD yaptırımları kapsamındaki İran bayraklı “Tour 2” adlı Suezmax tanker olurken, diğeri Yunan sahipli dökme yük gemisi “NJ Earth” olarak kaydedildi.

LNG gemilerinin hareketleri de yakından takip ediliyor. Savaşın başlamasından bu yana yüklü hiçbir LNG gemisinin boğazdan geçemediği, son girişimlerden birinin ise son anda geri döndüğü belirtiliyor. Geçtiğimiz yıl küresel LNG ticaretinin yaklaşık yüzde 20’si Hürmüz Boğazı’ndan gerçekleşmişti.

Uluslararası Denizcilik Örgütü’nün (IMO) mart sonu verilerine göre, bölgede mahsur kalan gemilerde yaklaşık 20 bin sivil denizci bulunuyor. Birleşmiş Milletler’e bağlı kuruluş, mürettebatın azalan erzak, yorgunluk ve psikolojik baskı gibi ciddi zorluklarla karşı karşıya olduğunu açıkladı.