AHP yöntemiyle yapılan değerlendirmede “bilgisizlik” yüzde 28’lik önem ağırlığıyla ilk sırada yer alırken, eğitim eksikliği yüzde 23, dikkat dağınıklığı ise yüzde 16 ile öne çıktı. Araştırmacılar, limanlarda uygulamalı eğitim ve denetimin artırılması gerektiğine dikkat çekti.

Türkiye’nin en yoğun limancılık bölgelerinden biri olan Kocaeli’de iş kazalarının arkasındaki insan kaynaklı riskler akademik bir araştırmayla incelendi. Murat Yorulmaz, Ayşe Taş ve Habip İnanlı tarafından hazırlanan “Limanlardaki İş Kazalarında İnsan Kaynaklı Hata Nedenlerinin AHP Yöntemiyle Değerlendirilmesi: Kocaeli Liman Bölgesinde Bir Uygulama” başlıklı araştırma, 28 Şubat 2022’de International Academic Social Resources Journal’da yayımlandı. Çalışmanın iki araştırmacısı Kocaeli Üniversitesi Denizcilik Fakültesi, üçüncü araştırmacısı ise Gölcük Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi Denizcilik Alanı bünyesinde yer aldı.

En Büyük Risk “Bilgisizlik”
Araştırmada limanlardaki insan kaynaklı hata nedenleri dokuz ayrı kriter üzerinden değerlendirildi. Sonuçlara göre bilgisizlik yüzde 28’lik önem ağırlığıyla ilk sırada yer aldı. Bilgisizliği yüzde 23 ile eğitim eksikliği, yüzde 16 ile dikkat dağınıklığı ve yüzde 13 ile yorgunluk takip etti. İletişim ve koordinasyon eksikliği ile mesleki tükenmişliğin önem ağırlığı ise yüzde 10 olarak hesaplandı.

Araştırmada belirlenen sıralama şöyle gerçekleşti:

Bilgisizlik: %28
Eğitim eksikliği: %23
Dikkat dağınıklığı: %16
Yorgunluk: %13
İletişim ve koordinasyon eksikliği: %10
Mesleki tükenmişlik: %10
Emniyetsiz çalışma eğilimi: %5
Emniyet kültürüne sahip olmama: %3
Psikolojik nedenler: %2

Buradaki oranlar, gerçekleşmiş kazaların yüzde kaçının doğrudan bu nedenlerden kaynaklandığını göstermiyor. Araştırmada kullanılan AHP analizindeki kriterlerin göreli önem ağırlıklarını ifade ediyor.

İlk Üç Faktör Dikkat Çekti
Çalışmanın sonuçları birlikte değerlendirildiğinde bilgisizlik, eğitim eksikliği ve dikkat dağınıklığı ilk üç sırayı oluşturdu. Araştırmacılar özellikle bilgi ve eğitim eksikliğinin üst sıralarda bulunmasından hareketle liman çalışanlarına verilen eğitimlerin daha verimli ve uygulamaya dönük hale getirilmesi gerektiği değerlendirmesinde bulundu.

Kocaeli’ndeki Limanlar Neden Önemli?
Araştırmada Kocaeli Liman Bölgesi’nin büyüklüğüne de dikkat çekildi. Çalışmada yer verilen verilere göre bölgede 36 liman tesisi bulunuyordu. Yine araştırmada kullanılan 2020 yılı verilerine göre Kocaeli Liman Bölgesi’nde 76 milyon 517 bin 625 ton genel yük elleçlenirken, bu miktarın Türkiye limanlarındaki toplam genel yük içindeki payı yüzde 15,40 olarak aktarıldı. Konteyner elleçleme miktarı ise 1 milyon 800 bin 642 TEU olarak kaydedildi.

Vinçler, Araç Trafiği Ve Tehlikeli Yükler Riski Artırıyor
Çalışmada limanların yalnızca yükleme ve boşaltma yapılan alanlar olmadığı, aynı anda çok sayıda risk unsurunun bulunduğu çalışma sahaları olduğu vurgulandı. Yüksek taşıma kapasitesine sahip vinç ve ekipmanlar, yüklerin oluşturduğu riskler, yüksek alanlarda çalışma ve liman içindeki yoğun araç trafiğinin iş kazası riskini artırabilecek faktörler arasında gösterildi. Araştırmacılar, 36 liman tesisinin bulunduğu Kocaeli Körfezi’nin yoğun yük elleçleme faaliyetleri nedeniyle iş sağlığı ve güvenliği açısından özel önem taşıdığı değerlendirmesinde bulundu.

Araştırmacılardan Limanlara Kritik Öneriler
Araştırmanın sonuç bölümünde iş kazalarının azaltılmasına yönelik bir dizi öneriye de yer verildi. Liman çalışma sahalarında iş sağlığı ve güvenliği denetimlerinin yapılması, çalışanlara uygulamalı eğitim verilmesi, işletmelerin risk değerlendirmeleriyle gerekli önlemleri belirlemesi ve eğitimli, bilgili ve tecrübeli personel istihdam edilmesi önerildi. Çalışma koşullarının düzenlenmesi, işveren ve çalışanlara belirli aralıklarla eğitim verilmesi ve sahada kullanılan ekipmanların düzenli bakımının yapılması da öne çıkan öneriler arasında yer aldı.