Beyaz Saray, 13 Şubat Cuma günü uzun süredir beklenen “Amerika’nın Denizcilik Eylem Planı”nı (Maritime Action Plan – MAP) kamuoyuyla paylaştı. Nisan 2025 tarihli Başkanlık Kararnamesi’nin devamı niteliğindeki 34 sayfalık plan, ABD’nin ticaret filosu ve gemi inşa sanayisinde yaşanan gerilemeyi tersine çevirmeye yönelik kapsamlı bir strateji ortaya koyuyor.

Plana göre, yalnızca Amerikan bayraklı gemi sayısındaki düşüş değil, aynı zamanda gemi inşa ve bakım kapasitesindeki yetersizlik de ABD ekonomisi ve ulusal güvenliği açısından ciddi riskler oluşturuyor. Beyaz Saray’ın verilerine göre ülkede toplam 66 tersane bulunuyor. Bunların yalnızca sekizi aktif gemi inşa tersanesi konumunda. 11 tersanede inşa pozisyonu mevcutken, 22 tersane havuzlu onarım hizmeti veriyor, 25 tersane ise üst yapı (topside) onarım faaliyetleri yürütüyor.

Planın giriş bölümünde, “Amerika Birleşik Devletleri, ulusal öncelikleri karşılayacak ölçekte yerli gemi inşa sanayisini büyütmek için gerekli kapasiteye sahip değildir. Mevcut durum önemli güvenlik ve tedarik zinciri bağımlılığı sorunları doğurmaktadır. Kendi kendine yeten bir yerli gemi inşa sektörü, ulusal ve ekonomik güvenlik açısından kritik öneme sahiptir.” ifadelerine yer verildi.

Tersane Kapasitesi ve İş Gücü Öncelikli Alanlar
Raporda; gemi inşa kapasitesinin yeniden inşası, eğitim ve öğretim yoluyla iş gücünün genişletilmesi ve “Denizcilik Endüstriyel Üssü”nün korunmasına yönelik programlar öncelikli başlıklar arasında sıralanıyor. Ancak plan, bu vizyonun yalnızca yatırım ile hayata geçirilemeyeceğine de dikkat çekiyor. Kamu alım süreçlerinin modernize edilmesi ve düzenlemelerin sadeleştirilmesiyle gemi inşa süreçlerinin hızlandırılması ve maliyetlerin düşürülmesi gerektiği vurgulanıyor.

Plan kapsamında tersanelere yönelik teşvik programları, vergi indirimleri ve kredi desteklerinin yanı sıra yatırım ve büyümeyi hızlandırması amaçlanan “Denizcilik Refah Bölgeleri”nin (Maritime Prosperity Zones) kurulması öngörülüyor. Ayrıca, güvenilir olmayan tedarikçilere bağımlılığı azaltmak amacıyla uluslararası ortaklıkların güçlendirilmesi ve bir “ABD Stratejik Ticari Filosu” oluşturulması planlanıyor.

Eğitim Kurumları ve İş Gücü Desteği
Plan, New York’taki Kings Point’te bulunan ABD Ticaret Denizcilik Akademisi’nin modernizasyon ve yeniden inşa sürecine devam edilmesini öngörürken, eyalet denizcilik okullarına da destek çağrısında bulunuyor. Yeni iş gücü kazanımı ve elde tutma teşvikleri, “Askerden Denizciye” (Military-to-Mariner) programı ve sektöre yönelik diğer iş gücü destek mekanizmaları da planın önemli unsurları arasında yer alıyor.

Bununla birlikte ABD bayraklı taşımacılığı teşvik edecek yeni “maritime preference” düzenlemeleri ve genişletilmiş yük tercih (cargo preference) uygulamaları öneriliyor. Geçiş sürecinde ise yabancı inşa edilmiş gemilerin ABD bayrağı altına alınarak uluslararası ticarette kapasitenin artırılması hedefleniyor.

Finansman İçin Yeni Vergi ve Fon Mekanizmaları
Plan, genişletilecek teşvik ve kamu destek programlarının finansmanı için ABD limanlarına giren yabancı inşa edilmiş gemilere “evrensel bir ücret” uygulanmasını öneriyor. Tonaj bazlı olarak alınacak bu ücretin, ton başına 1 cent olması halinde 10 yılda 66 milyar dolar; 25 cent olması halinde ise yaklaşık 1,5 trilyon dolar gelir sağlayabileceği belirtiliyor. Elde edilecek kaynağın, yeni kurulacak Denizcilik Güvenlik Güven Fonu’na (Maritime Security Trust Fund) aktarılması öngörülüyor. Fonun, gemi inşa kapasitesi, filo genişlemesi ve denizcilik iş gücüne uzun vadeli ve istikrarlı yatırım sağlayacağı ifade ediliyor.

Ayrıca kara sınır kapılarından yapılan ticarete yönelik bir “Kara Limanı Bakım Vergisi (Land Port Maintenance Tax)” getirilmesi de planın finansman ayağını oluşturuyor. Kara sınır kapılarından ABD’ye giren malların değerinin yüzde 0,125’i oranında “makul bir vergi” alınması öneriliyor. Bu uygulamanın mevcut Liman Bakım Vergisi’ne (Harbor Maintenance Tax) eşdeğer olacağı belirtiliyor. Yetkililer, bazı taşımacıların vergiden kaçınmak için malları komşu ülke limanlarına indirip kara yoluyla ABD’ye taşıdığını savunuyor. Toplanan gelirin yüzde 10’una kadar olan kısmının Kara Limanı Bakım Güven Fonu’na aktarılması planlanıyor.

Sektörden Destek
Plan, sektör temsilcilerinden hızlı şekilde destek almaya başladı. Marine Engineers’ Beneficial Association (MEBA), yaptığı açıklamada planın ABD bayraklı filo ve denizci havuzundaki gerilemeyi tersine çevirmeye yönelik uzun vadeli ve anlamlı çözümler sunduğunu belirtti. Açıklamada; genişletilmiş yük tercih düzenlemeleri, ABD’li denizcilere vergi kolaylıkları ve iş gücü eğitimi ile yerli tersane kapasitesine yönelik mali yatırımların kritik öneme sahip olduğu vurgulandı.

Planın, 2024 sonunda Arizona Senatörü Mark Kelly ve diğer bazı Kongre üyeleri tarafından başlatılan ve kapsamlı bir denizcilik stratejisi ortaya koyan “SHIPS for America Act” girişimi üzerine inşa edildiği belirtiliyor. Söz konusu yasa tasarısı, denizcilik politikasını yönlendirecek bir Beyaz Saray ofisinin kurulmasını da öngörüyordu. Tasarının 119. Kongre döneminde yeniden gündeme getirilmesi planlanıyor.

ABD’nin gemi inşa ve ticaret filosunu yeniden güçlendirmesi gerektiği konusunda geniş bir uzlaşı bulunurken, asıl zorluk ise onlarca yıllık gerilemeyi tersine çevirebilmek için gerekli finansman ve uzun vadeli siyasi kararlılığın sağlanmasında yatıyor.