1. YAZARLAR

  2. Osman BAHADIR

  3. Amerika Devrimi
Osman BAHADIR

Osman BAHADIR

Amerika Devrimi

A+A-

Amerikan Kongresi, 2 Temmuz 1776’da Amerika’nın bağımsızlığını onayladı ve 4 Temmuz 1776’da da Bağımsızlık Bildirgesi’ni kabul ettiğini açıkladı. George Washington’un önderliğindeki Amerikan kuvvetleriyle Britanya kuvvetleri arasındaki savaş 3 Eylül 1783 tarihinde imzalanan Paris Antlaşması’na kadar devam etmekle birlikte, gerçekte yakın çağın ilk büyük devrimi, Bağımsızlık Bildirgesi’nin bu tarihteki ilanıyla gerçekleşmişti.

amerikan-devrimi-2.jpg

Amerikan devriminin temel özellikleri nelerdir?
Amerikan devriminin öncü ve temel gücünü, Amerika’nın keşfinden sonra yeni bir hayat kurmak için bu kıtaya gelen İngilizler, İrlandalılar, İskoçlar, Almanlar, Fransızlar, Hollandalılar, Afrikalı vb.nin yeni kuşak torunları oluşturuyordu. Bu insanlar Amerika’da 18. yüzyılda Britanya’ya bağımlı koloniler halinde yaşıyorlardı. Virginia geniş toprakları ve yarım milyon nüfusuyla kıtadaki en büyük koloniydi.

Her altı Amerikalıdan birisi Virginia’da yaşıyordu ve her beş Virginia’lıdan ikisi köleydi. Bazı kolonilerdeki büyük plantasyonlar dünya pazarı için pamuk, pirinç, tütün vb. üretmek üzere köle emeği kullanıyordu. Çok farklı nüfusa, ekonomik sisteme ve toplumsal yapıya sahip olan bu koloniler (18. yüzyılın ortasında 13 koloni vardı), onları birbirine bağlayan Londra dışında resmi bir iletişim sistemine sahip değildi. Koloniler, ithalat ve ihracat bakımından çok büyük ölçüde Britanya’ya bağımlı olmakla birlikte ekonomik bakımından 18. yüzyılda hızlı bir gelişme gösterdiler.

Bununla birlikte 1750’li yılların ikinci yarısında Fransa ve Britanya arasında Amerika üzerinden çıkan savaş birçok durumun değişmesine yol açtı. Bu savaşta büyük gelir kaybına uğrayan Britanya açığını kapatmak için 1760’lı yıllarda Kolonilerde uygulanmak üzere birçok vergi çıkardı. Özellikle Pul Vergisi, 1765’te halkın protesto için sokaklara çıkmasına neden oldu. Koloniler Britanya Parlamentosu’nun ticareti düzenleyebileceğini kabul ediyor ama kolonilerin ancak kendi rızalarıyla seçtikleri meclislerin kararıyla vergilendirilebileceğini ileri sürüyorlardı.

Britanya’nın Amerikan kolonileri üzerindeki denetiminin bir aracı olarak 1766’da getirilen Bildirim Yasası, boykotların ve direnişlerin şiddete dönüşmesinin başlangıcını oluşturdu. Benjamin Franklin, Boston’da düzenin sağlanması için 1768’de iki Britanya alayının şehre sokulmasını, “barut deposuna demirci ocağı sokmak” olarak nitelendirdi. 1770’de ayaklanmalar başladı.

amerikan-devrimi-4.jpg

Yıllarca süren savaşların ve çatışmaların ardından 1776’da Amerikan bağımsızlığı ilan edildi. Bağımsızlık Bildirgesini hazırlayanlar, ünlü bilim insanı (paratonerin mucidi), siyasetçi ve diplomat Benjamin Franklin, büyük bir hukukçu ve entelektüel (sonradan ABD başkanı) olan Thomas Jefferson ve yine sonradan ABD başkanı olan hukukçu John Adams idi. 

Amerikan bağımsızlığının (devriminin) dinamiklerini nasıl açıklayabiliriz?
Öncelikle belirtmeliyiz ki, kolonilerdeki köleler ve yerliler dışındaki insanların eğitim düzeyi oldukça yüksekti. (Köleler ve yerliler devrime birçok kolonide ya hiç katılmadılar ya da çok az katıldılar). Nüfusun büyük çoğunluğu okuma yazma biliyordu. Öte yandan kolonilerdeki nüfusun dinsel ve mezhepsel çeşitliliği çok yüksekti. Bu durum belirli bir din veya mezhep grubunun diğerleri üzerinde egemenlik kurmasını zorlaştırıyordu. Jefferson, “bütün insanlar dinsel konularda kanaatlerini tartışmaya özgür olacaklardır ve bunlar hiçbir şekilde onların vatandaşlık konumlarını eksiltmeyecek ya da etkilemeyecektir.” diyordu. 

Öte yandan Amerikan koloni halklarının Avrupa’daki İngiliz-Fransız aydınlanma hareketinden çok büyük düzeyde etkilenmiş olduklarını söylememiz gerekir.

Hatta daha da ileri giderek Aydınlanma hareketinin kıta Avrupası’ndan önce kapsamlı bir biçimde Amerika’yı etkilemiş olduğunu da söyleyebiliriz. Çünkü bireysel haklar ve özgürlükler bilincinin, Amerikan Bağımsızlık Savaşı yıllarında bağımsızlıkçıların ideolojilerinin en önemli öğesi olduğu çok açıktır. Benjamin Franklin Paris’e geldiğinde Voltaire’le dostluk yaptı. Thomas Paine’in 10 Ocak 1766’da yayımladığı Common Sense (Sağduyu) kitapçığı iki ay içinde 120.000 adet sattı. Aynı yılın sonunda bu sayı 500.000’e ulaşmıştı. Paine kitapçığında “Eski dünyanın her noktası zulmün etkisi altındadır. Yerkürenin her yerinde özgürlük kovalanmaktadır.” diyordu. Thomas Jefferson özgürlükleri savunma çabalarının yanı sıra Virginia Üniversitesi’nin kuruluşunu da gerçekleştirmiştir.

amerikan-devrimi-1.jpg

Amerikan devrimi, ekonomik bağımsızlık ile siyasi özgürlük ve insan hakları kavramlarının insanlık tarihinde biraraya gelmiş olduğu ilk devrimdir. Devrimin öncüleri arasında birçok bilim insanı ve entelektüel bulunmaktadır. Bu devrim sırasında köleciliğe karşı da fikir hareketleri ve mücadeleler ortaya çıkmıştı. Fakat köleciliğin ABD’de ortadan kaldırılması ancak 90 yıl kadar sonra oldu. 

Aydınlanma hareketinin Amerikan devrimindeki rolü genellikle gözardı edilmekte veya küçümsenmektedir. ABD’nin bilimde ve üniversite eğitiminde daha sonraki yıllarda elde ettiği başarılarda, Aydınlanma hareketinin kuruluş aşamasındaki etkisinin de rolü olduğunu söyleyebiliriz. 

Amerikan devrimi, büyük Fransız devriminin de öncü etkenlerinden biridir.

amerikan-devrimi-3.jpg

Bu yazı toplam 804 defa okunmuştur.
Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.