Yazı Detayı
05 Mayıs 2020 - Salı 19:12 Bu yazı 6873 kez okundu
 
Korona Virüsü’nün Deniz Taşımacılığına Etkileri
Umur UĞURLU
Deniz Lojistiği Yöneticisi / Uzakyol Kaptanı
 
 

İlk olarak 1960’lı yıllarda görülmeye başlayan Korona virüsün, Çin’in Hubei eyaleti Wuhan şehrinde ortaya çıkması sonrası mart ayında küresel bir salgın halini alması ile akciğer hastalığına neden olabilen ve tedavi edilmediğinde ağır akut solunum yolu yetersizliği sendromu gibi hastalıklara yol açan virüs, ticaret ve doğal olarak deniz ticaretini de etkilemektedir.

 

Dünyanın en büyük ikinci ekonomisi olan Çin’de baş gösteren ve onlarca ülkeyi etkisi altında alan salgın ile, küresel ticarete dair endişelerin artmasına neden olmuş; başta ABD ve Avrupa Birliği (AB) ülkeleri olmak üzere, dünya ticaretine yön veren ülkeler, Çin ile ticareti azaltmıştır. Korona virüsü salgınının dünyayı ilgilendirmeye başladığı zaman olan Çin’de yeni yıl tatili sonucu ülkedeki belirli yerel makamlar tatili 9 Şubat 2020’ye kadar uzatmış ve fabrikalar mart ayı başında kısmen üretime başlamıştır. Tatilin uzatılması iş günü kapsamında değerlendirilmediği için Çin’de sözleşmesi olan tarafların bildirim ve ödeme dönemlerinin etkilenmesi de kaçınılmazdır. Bu noktada Çinli şirketlerin yurt dışındaki alıcılar ile yaptığı sözleşmeler de anlaşmazlıklara neden olabilecektir.

 

Bununla birlikte virüsün dünyaya yayılması ile tüm ülkelerdeki üretim kesintileri, karantina uygulamaları, ülkesel olağanüstü hal kararları gibi tedbirler sebebiyle iş hayatını çok kısa zaman içerisinde olumsuz olarak etkilemiştir. Küresel bir tehdit noktasına ulaşan salgın, 11 Mart 2020 itibariyle Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından “pandemi” (bölgeler ve gruplar üstü coğrafi salgın) olarak nitelendirildiği duyurulmuştur.

 

Bunlar gerçekleşirken bir diğer önemli gelişme de Suudi Arabistan ve Rusya ham petrol üretimini kısma konusunda anlaşmaya varamamış tam tersi üretim artışı kararı almalarıdır. Bu vesile ile önce ham petrol fiyatları düşmeye başlamıştır; satırların yazıldığı anda da Brent Petrol USD.29 seviyesindedir. (1) Takiben tüm borsalarda görülmemiş bir çöküntü yaşanmaya başlamıştır.

Fed Newyork İmalat İndeksi mart ayında 34.4 puan düşerek -21.5 düzeyine düşmüştür. (kaynak: Bloomberg)

Tüm bu ekonomik geriye düşüşler ve salgın deniz taşımacılığı hizmetinin verilmesini de etkilemektedir. Mart ayı sonu itibariyle çoğu armatör belirsizlik ve geminin beklemesinin muhtemelden fazla olabilirliği nedeniyle Çin limanlarına girmek istememekte, kurvaziyer gemiler limanlarda sıkı kontrole tabi tutularak gemide virüs tespit edilmiş ise kalkışına müsaade edilmemekte ve yolcular karantinaya tabi tutulmaktadır. Ülkelerin, belirlenmiş ülkelerden getirdiği yükler ve gemi öncelikle karantina önemlerine muhatap olmakta, fümigasyon uygulanmakta, dezenfeksiyona tabi tutulmakta, gemide bu salgından hastalanan personel varsa buna uygun gerekli önlemler alınmaktadır. Bazı ülke limanlarında kendi vatandaşı olan veya yabancı gemi adamlarının sahile çıkmasına müsaade edilmemektedir.

 

Ülkemizda dahil olmak üzere çoğu ülkelerin liman idareleri daha öncesinde gemiye çıkmadan elektronik ortamda beyana dayalı yapılan işlemleri artık fiziki olarak kontrole tabi tutarak sürdürmektedir. Tüm bu işlemler de gemilerin gecikmesine ve para kaybetmesine neden olmaktadır. Hatta bazen geminin üzerinde anlaşılan şartarı yerine getirmediği öne sürülerek sözleşmenin yerine getirilmediği öne sürülebilmektedir. Benzeri bir durumda kaybın kimin hesabına olacağı kiracı ve armatör ya da taşıyan arasında ihtilafa yaratması kaçınılmazdır.

 

Burada makul olabilecek çözümlerden birisini çarter partilere korona virüse karşı bir kloz konulması oluşturabilir. Söz konusu kloz taraflar arasında kararlaştırılabileceği gibi; deniz ticaretinde teamül olduğu şeklinde, önceden öngörülmüş klozlardan birisinin çarter partiye alınması şeklinde de olabilir. Burada taraflar arasında bir kloz hazırlanmak yerine önceden hazırlanmış klozlara başvurulmak isteniyorsa; BIMCO Enfeksiyöz ve Bulaşıcı Hastalıklar Klozları tercih edilebilir. BIMCO, Afrika limanlarındaki Ebola salgını sonrası, 2015 yılında yolculuk ve zaman çarterleri için iki ayrı kloz hazırlamıştır.

 

Korona salgını olan liman güveli liman mıdır?

Bir limanın güvenli veya güvensiz olmasının tespitinde birçok husus rol oynarken temel hareket noktası kaptanın “iyi bir denizcilik ve seyir bilgisi ile karşı koyamayacağı anormal bir tehlikeye maruz kalmadan rahatlıkla girip, işini görüp çıkabildiği liman” kavramıdır.

 

Bu tanım doğrultusunda bir limanda korona virüs salgını alarmı verilmesi halinde limanın güvensiz hale geldiği kabul edilebilecek midir? Daha somut biçimde belirtmek gerekirse bir limanda verilmiş olan korona salgını alarmı maliklerin işbu limanı güvensiz olarak nitelemesi ve geminin bu limana taşıma yapmasını engellemesi için yeterli midir? Bu soru korona salgınından önce, 2014 yılındaki Ebola salgını sırasında sorulmaya başlanmış ve o dönemde de sıklıkla tartışılmıştır. Bu tartışmalar sonucunda P&I kulüplerinin de kabul ettiği şekilde şöyle bir sonuca ulaşılmıştır: Eğer gemi adamlarına bu virüsün bulaşması tehlikesi yüksek ise salgının yaşandığı limanın güvensiz olarak nitelenmesi kabul edilebilir. Daha açık biçimde belirtmek gerekirse, söz konusu limanda alınmış olan önlemlere rağmen, işbu limanda gemi adamlarının virüse maruz kalması yüksek ihtimal dahilinde ise bu liman güvensiz olarak nitelendirilmeli ve gerek zaman gerekse de yolculuk çarterindeki güvenli limanlar arası ticaret borcu yükümlülüğü kapsamında maliklerin de gemilerini bu limanlara sefer yapmaktan alıkoyma haklarının olduğu kabul edilmelidir.

 

Son olarak virüs veya salgın hastalık hakkında bir değerlendirme yapmak gerekirse; bu virüs ya da hastalık dün ebola bugün korona idi; yarın başka bir virüs ya da salgın ve enfeksiyöz hastalık da söz konusu olabilir. Dolayısıyla buradaki değerlendirmelerdeki virüs ya da hastalık kavramını, her türlü tehlikeli, enfeksiyöz bulaşıcı hastalık ve virüs açısından geçerli kabul etmek daha yerinde olacaktır. (2)

 

Bu gelişmeler çerçevesinde üretimin azalması ve karantina tedbirleri ile ürünlerin akışı ve tedarik zinciri tüm dünyada önemini ortaya koymuştur. Potansiyel sorunları minimuma indirmek için genel tavsiyeler ise şu yöndedir (3):



• Şirketler tarafından tedarikçileri çeşitlendirilerek tedarik zinciri stabilizasyonu sağlanabilir ve virüs dolayısıyla problem yaşayan tedarikçiler yerine darboğazları çözebilecek ikame sağlayıcılar tercih edilebilir.

• Tedarikte çoklu yaklaşımlar benimsenerek eş zamanlı alternatif kaynak arayışında bulunulabilir.

• İlave üretim kapasitesini kullanmak tedarik zincirindeki dalgalanmaları yönetme konusunda faydalı olabilir.

• Stoklar ve satışlar üzerinde gerçekleştirilecek inceleme ve değerlendirmeler sonrasında güvenli seviyede stok tutup risk azaltılarak dengenin sağlanması üzerinde çalışmalar yapılabilir.

 

Küresel markaların pek çoğu Çin’deki faaliyetlerini kısmen ya da tamamen askıya aldılar ve Asya piyasalarında daralmaya gittiler. Böylece Hazır Giyim ve Tekstil sektöründe Çin’de imal edilen ürünlerin korona virüsü sebebiyle zamanında teslim edilmemesi riskine karşılık küresel ithalatçıların Türkiye ve Vietnam gibi ülkelerdeki üreticilerle görüşmelere başlaması, Türkiye’nin geleneksel olarak üretiminde uzmanlaştığı tekstil sektöründe de çeşitli fırsatların var olduğunu gösteriyor. Dünya’nın en büyük sebze ve meyve üreticilerinden olan Çin’den gıda ithalatı (özellikle meyve ve sebze) yapan ülkelerde korona virüsü sebebiyle yeni tedarikçiler aramaktadır. Bu duruma en yakın örnek olarak sınırlarını Çin’e kapatan Rusya’nın Türkiye’ye uyguladığı meyve ve sebze kotalarında artışa gitmesi gösterilebilir ve ithalatta rotayı Türkiye’ye kırması gösterilebilir ki bunlar da kısa vadede önümüze çıkabilecek fırsatlardır. Ancak burada önemli olan taşımaların belirtilen doğrultuda kesintiye uğramasını engellemek için atılacak adımlar ve ürün lojistiğinin sağlanması için gerek limanlarımızın gerekse hinterlandında yapılacak taşımaların aktif şekilde sürdürülebilmesidir.

Tüm Denizcilere Allah Selamet Versin.

 

Kaynaklar:

  1. FX Publications Inc (dba DailyFX)
  2. Av.Selçuk Esenyel / Corona ve Bunun Çarterpartiler Üzerindeki Etkileri
  3. Covid 19 İş Hayatına Hukukuna Yansımalar - Reşat Moral - Moral & Partners
 
Etiketler: Korona, Virüsü’nün, Deniz, Taşımacılığına, Etkileri, ,
Yorumlar
Haber Yazılımı