Yazı Detayı
15 Ocak 2020 - Çarşamba 22:37 Bu yazı 1453 kez okundu
 
Deprem Sonrasında Limanlarda Yapılması Gerekenler ve Acil Kurtarma
Erbil OLCAY
2ER-CEI (Consultant Engineers International Co) Müşavirlik Yöneticisi
 
 

Tektonik hareketlerin özellikle Marmara Bölgesinde artması sonucu, “İzmit Körfezinden başlamak üzere Kuzey Marmara limanlarında alınması gerekli tedbirler ve deprem sonrası yapılması gerekli işlemler konusunda ne kadar hazırlıklıyız?” sorusu önem kazanmaktadır.

 

İyi bir planlama ve paralelinde bu planlamaya dayalı eğitim sonucu, hasar verici bir deprem sonrası acil kurtarma ve insani yardım hem çalışanları hem de limanı kullananları kapsayacak şekilde nasıl yapılmalıdır?

 

Bununla ilgili hangi personel, kimin yönetim ve kontrolünde, paniğe girmeden soğukkanlı davranarak kendilerine verilen görevleri hangi bölgede, hangi iş makineleri ve aletlerle nasıl yapacaklardır?

 

Bu bir nevi gemilerdeki yangın söndürme işlerinde uygulanan Röle Planı ve bu plana ait talimlerin benzeri bir ön planlamayı gerektirir. Dolayısıyla limanlarda benzer bir deprem ve deprem sonrası acil kurtarma planı yapıp, bu planlama çerçevesinde hareket edilmesi gerekmektedir.

 

Bilindiği üzere Marmara limanları ve iskele tesisleri özellikle bu konuda gerekli planlamaya ve eğitime mutlaka sahip olmalıdırlar. Konunun ciddiyetine binaen, belirli önem arz eden konuları, bunlara karşılık yapılması gereken işleri ve eylemlerin planlamasını kapsayan bir rehber kılavuz kitapçığı hazırlanarak personele ve limanı kullananlara verilmelidir. Bu hizmetin özellikle standart kısımları tüm liman tesislerini kapsamalı, özel maddeler ise varsa liman yönetimince ayrıca ilave edilmelidir.

 

Dünyada bu konudaki uygulamalar Limanlar Dairesi vasıtasıyla yapılmakla beraber, Türkiye’de standart olmazsa olmaz maddeler TÜRKLİM (Türkiye Liman İşletmecileri Derneği) tarafından hazırlatılıp, her bir liman için ilave tespitler ve ekler hazırlanacak şekilde sunulabilir.

 

Depremler diğer acil müdahale işleri gibi lokal çözülebilecek bir yardım sisteminin çok ötesinde geniş bir alana yayılan cana ve mala hasar verip, tesisin ana hizmetini sekteye uğratabilen çapta olabilecektir. Bu nedenle, genel müdahale ve yardım organizasyonu dışında liman tesislerinin kendi iç organizasyonuyla müdahale edebilecek bir teşkilata ihtiyaç vardır.

 

Bunun başında, can güvenliği ve can kurtarma hizmetleri olmak üzere limanda rıhtımlar, elleçleme makinaları, telefon telsiz ile elektrik hatları, yönetim binaları, ambarlar, mal stokları, açık ve kapalı alan sahaları ve buna benzer tüm komponentlerinde kombine bir faaliyete gerek duyulur. 

 

Aynı zamanda birden fazla alanda yer alacak geniş liman sahası içinde yıkılan, çalışılamaz hale gelen, çöken, devrilen, tamamen-kısmen hasar gören yerler bulunabilecek olup, ortaya çıkan manzaranın tahlili buna göre kurtarma, yardım dışında tamir ve işlemeye yeniden alma faaliyetleri planlanabilmelidir. Zira, deprem sırasında rıhtımlarda gemiler olabilir. Hem gemiler hem de rıhtımlarda hasar oluşabilir.

 

Rıhtım vinçlerinden geminin üzerine devrilenler olabilir. Elektrik kabloları, trafo istasyonlarında hasarlar olabilir, yangınlar çıkabilir, elektrik direkleri devrilebilir, konteyner limanlarında konteynerler devrilebilir.

 

Böyle bir durumda acil müdahaleye paralel limanın acil hasar tespitinin yapılması ihtiyacı olup, hasar raporu nasıl ve kim tarafından hazırlanıp, hangi ilgili otoriteye veya otoritelere gönderilecektir?

 

Bu arada tekrar hatırlatmak gerekir ki, yukarıda belirtilenler depremin orta ve orta üstü yüksek kuvvetli bir deprem gücü olması halinde yapılması gerekenlerdir. Daha küçük depremlerde acil hasar tespiti ve tedbirleri yapı ve işletmenin yürütülmesi yönündeki olası hasarların ölçülüp giderilmesi kısmını kapsar.

 

Ancak, büyük depremlerde her ne kadar merkezi “Acil Kurtarma Teşkilatı” bulunsa da yollar ve çevrede hasar görebilecek tüm yapılar acil yardım gelmemesine neden olabilecektir. İşte bu durumda limanın kendi Acil Kurtarma Planı çerçevesinde hareket etmekten başka bir çaresi kalmayabilir.

 

Bunun için Acil Kurtarmaya, Liman “Acil Operasyon Ekibi” ile başlanmalıdır. Bu ekibi oluşturan organizasyon AKUT, YANGIN, POLİS, SAĞLIK (Acil Servis) ile hasar tespit ve giderme konusunda Liman Proje Ekibi, Müşavirler, Müteahhitler ile temasa geçerek, acil müdahale ve hasar giderme planlamasını başlatmalıdır.    

 

Bu teşkilatı kurabilmek için iç ve dış organizasyonların belirgin olması gerekir. 1999 Marmara Bölgesi depreminden sonra devlet işin ehemmiyetini çok net olarak anlayarak önce Acil Kurtarma Tim’leri adı altında organizasyonları oluşturarak gerekli örgütlenmeyi başta yönetim sistemi olmak üzere kurmuş ve organizasyonunu sağlamıştır. Buna paralel Türkiye’deki tesislerin okul, hastane ve sağlık hizmet alt yapısında organizasyonel tedbirler alarak örgütlenmiş ve önceliklerini belirlemiş bulunmaktadır.

 

Ancak, unutulmaması gereken husus, depremin büyük hasar verebileceği ve aynı zamanda çok büyük bir alanda oluşacak yüksek hasarlarda ortaya çıkabilecek, panik ve karmaşaya karşın limanlar gibi tesislerin kısmen de olsa hizmet verebilir durumda olmasının sağlanabilmesine yöneliktir.

 

Büyük hasarlı 1999 depremi göz önüne alındığında, ulaştırma yönünden gerek deniz tesislerinde gerekse ana ulaşım yollarında oluşan hasarlar incelenerek, gerekli emniyet tedbirleri yapısal olarak hem yapıların deprem hesap esaslarında gerekse inşaat kalitelerinde çok önemli tedbirler alınmasına neden olmuştur.

 

Ancak, limanların ve deniz yapılarının deprem şartnamesi “Kıyı Yapıları Deprem Şartnamesi” 2019 yılında taslak olarak yayınlandı. Bu şartnamelerin 2020 yılında yürürlüğe girmesi beklenmektedir.

 

Binalarla ilgili durum ise şöyle; Bina deprem şartnameleri 2007 ve 2019 yıllarında iki kere revize edildi. 2020 yılında da tekrar bir revizyon olması beklenmektedir.

 

Sonuçta, şartnamelere göre inşa edilmemiş tüm deniz yapılarında hasar beklenebilir. Zira, yakın zamanda inşa edilmişler de dahil olmak üzere tümü Kıyı ve Liman Yapıları eski şartnamelerine göre projelendirilip inşa edilmişlerdir.

 

Bu durumda oluşacak büyük bir deprem fay hatları yakınında çürük zeminler üzerinde inşa edilmiş dolgu sahaları ve bu sahalarda inşa edilmiş tesisler ile rıhtım ve iskelelerde önemli hasarlar yaratabilecektir. Bu tesislerin birçoğu başta Gölcük Donanma Limanı olmak üzere 1999 depreminde büyük hasar görmüştür. Genelde bu tecrübe ışığında olası bir yüksek depremde benzer hasarların oluşması beklenebilir.

 

Dolayısıyla, deprem sonrası oluşacak hasarın tespiti ile hasar giderilmesi konusunda hızla hareket ederek, kısa zamanda giderilebilecek hasarlar ile uzun sürede projelerden hareketle yapılabilecek hasar gidermelerinde izlenecek yolun hangi şartnameye göre yapılması gerekeceği mevcut yapılar için tanımlanabilmelidir.  Yani bu konu bugün olduğu gibi, yarın için de tam olarak tarif edilememiştir. 

 

Bu durumda limanlarda yer alan rıhtımlar, bunların alt yapıları ile rıhtımlar üzerindeki vinçlerin başta statik hesapları olmak üzere yeniden değerlendirilmesi gerekecektir. Bilindiği üzere Limanlar kıyı kenar çizgisi ve/veya dışında, Devlet adına inşa edilmiş ve inşa edilmekte olup, sonuçta devlet malıdır.

 

Yukarıda kısaca izah ettiğimiz gibi deprem sonrası panik olmadan deprem sırasında ve hemen akabinde tüm tesisin ister gündüz ister gece nasıl yönetileceği bilinmek zorundadır.

 

Bu durumda tüm bu tür kıyı ve liman tesislerinde acil müdahale ve acil hasar tespiti ile giderme konusunda yönetimlerin ön planlamaya ihtiyacı son derece önemli ve gereklidir.

 

Devlet bu konuda takipçi olarak planlamalardan ve görevlerden haberdar olarak, olası tedbirlerin alınmış, planlamaların yapılmış ve personelin eğitilmiş olduğundan emin olmalıdır. Kontrol mekanizması ile denetlemelidir.

 

Korkulu rüya görmektense uyanık yatmak evladır!

 
Etiketler: Deprem, Sonrasında, Limanlarda, Yapılması, Gerekenler, ve, Acil, Kurtarma,
Yorumlar
Haber Yazılımı