Aytuğlu Banner- Başlangıç 13 Eylül 2021 ( 1 Yıl )
Yazı Detayı
03 Ekim 2021 - Pazar 23:20 Bu yazı 227 kez okundu
 
Colomb Öncesi Amerika’da Teknoloji
Osman BAHADIR
 
 

Tekerleğin icat edilmemiş olması, başka birçok teknolojik gelişmenin sağlanamamış olmasının başlıca nedeni olarak kabul edilebilir. Çünkü tekerlek teknolojisi doğurgan bir teknolojidir ve onun yokluğu, küçük ve büyük her türlü arabanın ve çark sistemi içeren teknolojilerin doğuşunu zorlaştırmıştır.

 

Colomb öncesi Amerika kıtası teknolojisindeki en çarpıcı özellik, tekerleğin ve demir zanaatının bulunmamasıydı.

 

Yeni Dünya’nın İspanyollar tarafından fethedilmesinden önceki uygarlığının ilkel düzeyi, Batılılar tarafından uzun süre şaşkınlıkla karşılanmıştı. Ancak bu uygarlığın kendine özgü evrimi, genel teknolojik evrim konusunun karşılaştırmalar yapmak yoluyla aydınlatılmasına yardımcı olabilir.

 

Amerika’nın yerli halkının Asya’dan M.Ö. 2500’e doğru geldiği ve M.Ö. 500’e doğru da Orta Amerika’da ilk uygarlığı kurduğu genel olarak kabul edilmektedir. Maya İmparatorluğu ise eski dünyanın büyük uygarlıklarına göre çok gecikmiş olarak M.S. 4. yüzyıl civarında kuruldu.

 

Hiyerarşik bir yapı kazanmış olarak bu toplum, hiyeroglif tarzında bir yazı sistemi geliştirdi ve büyük anıtlar dikti. Ancak Mayalar, Azteklerin ve İnkaların 14. ve 15. yüzyıldaki daha geç uygarlıklarında olduğu gibi, neolitik bir teknik sistem aşamasında kaldılar.

 

 

Rönesans’ın şehir kültürüyle bu uygarlığın karşılaştırılmasında yaklaşık 4 bin yıllık bir gecikme olduğu söylenebilir.

 

Colomb öncesi Amerika uygarlıklarındaki teknik durgunluğun nedenleri araştırıldığında, tekerleğin yokluğunun ve demir zanaatının doğmamış olmasının bu teknik gecikmedeki başlıca faktör olduğu anlaşılmaktadır. Maya, Aztek ve İnka kültürlerinin gelişimi, temel olarak tarımsal bir aşamaya bağlı olarak gerçekleşmiştir. 

 

Eski kıtanın teknolojik evriminde öküzün ve daha sonra da atın hizmete sokulmuş olması temel bir rol oynamıştı. Bir toplumun teknik ve ekonomik bakımdan ilk yükselişinin, sadece insan gücüne bağlı bir tarımdan, bir çekim hayvanına bağlı tarım aşamasına geçişine bağlı olduğu bilinmektedir. 

 

Paleolitik çağ Amerikalıları ise, büyük memelilerin çoğunluğunu avlamışlar ve ardılları da tarımda faydalanabilecekleri vahşi hayvanlara yeterince sahip olamamışlardı. Bu nedenle topraklarını çok ilkel araçlarla sürdüler. Esas olarak ağaçtan bir çubuk ve ucunda keskin bir çakmaktaşı ile donatılmış bir çapa ile gerçekleştirdiler. Temel madenler altın ve bakırdı. Bu madenler görece boldu ve bunlarla ilgili el zanaatları vardı. Fakat demir işlemeciliği bilinmiyordu. Bronz, Azteklerde 11. yüzyıldan önce kullanılmadı. Bazı metalürji bilgilerinin ve tecrübelerinin varlığına rağmen metallerin çeşitli amaçlarla kullanımı yaygın olarak gerçekleşemedi. Ancak çeşitli ihtiyaçlar ve süslemeler için, sert taşlar, mücevherler, kemik, kamış ve deri kullanılıyordu.

 

Amerikan kültür evriminin bu aşamasında, şüphesiz tekerleğin icat edilmemiş olması, başka birçok teknolojik gelişmenin sağlanamamış olmasının başlıca nedeni olarak kabul edilebilir. Çünkü tekerlek teknolojisi doğurgan bir teknolojidir ve onun yokluğu, küçük ve büyük her türlü arabanın ve çark sistemi içeren teknolojilerin doğuşunu zorlaştırmıştır. Teknik sistemler bir bütündür ve tasarlanmaları da bütünsellik içerir. Batıda tekerleğin çıkışı, hayvanların evcilleştirilmesinin arkasından gelmişti. Araba da yol olmadan tasarlanamamıştı.

 

Bu bakımdan teknolojik gelişmeleri belirli bir bütünsellik içinde görmeliyiz.

 

Maya halkı tuğladan yapılmış evlerde oturuyordu. Fakat kamusal binalar ve dini yapılar taştandı. Ancak bu yapıların yapım teknikleri hala çok açık olarak aydınlatılabilmiş değildir. Eğik düzlemlerin ve kaldıraçların, yüksek yapıların tepelerine ağır blokları çıkartma amacıyla kullanıldığı açıktır. Ancak yükseltme işinde bir rulo sisteminin kullanılmış olduğuna dair herhangi bir kanıt bulunmamaktadır.

 

Colomb öncesi Amerika’daki teknolojik evrim süreciyle karşılaştırdığımızda, eski dünyada tekerleğin erken bir dönemde icat edilmiş olmasının uygarlığın gelişmesine büyük bir ivme kazandırmış olduğunu söyleyebiliriz. Amerika kıtası yerlileri, hayvan gücünden tarımda ve ulaşımda yeterince yararlanma yoluna girebilmiş olsalardı belki de tekerlek yapımına ve kullanımına geçebileceklerdi.

 

Gemi teknolojisinin Batı uygarlığında 16. yüzyılda ulaştığı düzey ve Colomb’un yeni bir ticaret yolu arayışına öncülüğü, daha sonra yerlilere karşı başvurulan yoğun şiddet, Amerika kıtasındaki binlerce yıllık farklı toplumsal ve teknolojik evrim sürecini sona erdirmiş oldu.

 
Etiketler: Colomb, Öncesi, Amerika’da, Teknoloji,
Yorumlar
Haber Yazılımı