ESKO: Banner ve Reklam Başlangıç: 01.01.2022 Bitiş: 31.12.2022

SOLAS: Banner ve Reklam Başlangıç: 01.01.2022 Bitiş: 31.12.2022




PETROL OFİSİ
1 Aralık 2022 Başlangıç - 28 Şubat 2023 Bitiş
Yazı Detayı
18 Mart 2022 - Cuma 01:12 Bu yazı 10234 kez okundu
 
Çanakkale Savaşı'nda Deniz Üstünde Neler Oldu?
Osman BAHADIR
 
 

Osmanlı Devleti, Birinci Dünya Savaşı’nda denizden ilk saldırılarla Çanakkale bölgesinde karşılaştı. İtilaf devletlerinin Ortadoğu ile ilgili stratejik hedeflerinin başında, Çanakkale ve İstanbul boğazlarının kontrolü geliyordu. Osmanlıların savaşa girmesiyle birlikte Rusya’nın Akdeniz’le ilişkisi kesilmişti. Böylece İngiltere ve Fransa’dan Rusya’ya gelecek olan yardımların akışı da engellenmiş oluyordu.

 

Osmanlılar da Alman müttefikleri de Çanakkale bölgesinin itilaf devletleri deniz ve kara kuvvetleri için başlıca bir hedef olduğunu biliyorlardı. Nitekim böyle bir saldırı ihtimaline karşı 1914 Eylül’ünden başlayarak bazı savunma hazırlıkları yapmışlardı. Örneğin Kilitbahir’de 37 adet ağır Krupp topuyla donatılmış bir savunma bölgesi oluşturulmuştu. Ayrıca biri Kilitbahir’de, diğeri de daha güneydeki Kepez Burnu’nda iki mayın tarlası hazırlanmıştı. Bu tarlaların her birinde beş sıra mayın hattı bulunuyordu.

 

Osmanlı-Alman müttefik deniz kuvvetleri amirali Von Usedom, 15 Şubat 1915 günü Avusturya istihbaratından, İtilaf kuvvetlerinin Çanakkale’ye karşı büyük bir deniz harekâtına girişmek üzere olduklarını öğrenmişti. Gerçekten de Büyük Britanya Birinci Deniz Lordu Winston Churchil, büyük çoğunluğu dretnot öncesi eski zırhlılardan oluşan bir filoyla sahil tabyalarını ağır bir bombardımana tutmayı planlamıştı. Plana göre bombardımanın ardından mayın tarama gemileri Boğaz’ı temizleyecekler ve böylece zırhlı filo ilerleyerek toplarını İstanbul’a çevirecekti.

 

 

İtilaf savaş gemileri, 25 Şubat’ta işgal edilen Limni’deki Mondros limanında toplanmaya başlamışlardı. İtilaf filosunun sancak gemisi (dünyanın o günkü en güçlü savaş gemisi) olan İngiliz süper dretnotu HMS Queen Elizabeth, 5 Mart günü, demirli olduğu yerden yaptığı atışlarla Kilitbahir tabyalarını topa tutma girişiminde bulundu. Ancak Kilitbahir’in hemen kuzeyindeki Poyraz Limanı’na demir atmış bulunan Osmanlı zırhlısı Barbaros, mıntıkaya hâkim bir tepede kurulu bir gözetleme noktasındaki Alman subaylarının işaret lambasıyla Queen Elizabeth’in konumunu bildirmesi üzerine, bu gemiye karşı atışlara başlamıştı. İngiliz gemisi mürettebatı, bir anda çok yakınlarına düşen büyük çaplı iki merminin etkisiyle telaşa kapılmıştı. Birbirini izleyen karşılıklı atışlardan sonra Queen Elizabeth, Barbaros’un top menzilinin dışına çıkmak zorunda kaldı.

 

Bu saldırı üzerine Osmanlı donanması komutanlarından Amiral Souchon, İtilaf gemilerine karşı bir harekât planladı. Görev, üç adet torpido taşıyan 97 tonluk Demirhisar Torpido botuna verilmişti. Demirhisar, Limni’de demirlemiş bulunan itilaf filosuna karşı bir taarruz gerçekleştirmek üzere 7 Mart gecesi denize açıldı ve devriye gezen İngiliz muhriplerini atlatmayı başardı. Ancak Midilli adası açıklarında bir İngiliz devriyesi tarafından fark edildi ve kovalandığı için Limni’ye ulaşamayarak İzmir’e yöneldi. Osmanlı gemisi Demirhisar, İzmir körfezine girdiği sırada İngiliz deniz uçağı gemisi HMS Anne’e, kalan son torpidosuyla saldırdı. Ancak isabet kaydedilmesine karşın İngiliz gemisinde önemli bir hasar oluşturulamamıştı.

 

HMS AGAMEMNON

HMS LORD NELSON

 

18 Mart 1915 günü, itilaf kuvvetlerinin en büyük saldırı girişiminde bulundukları gündür. İngilizler o gün Boğaz’ı zorlamaya karar vermişler ve bu yönde harekata kalkışmışlardı. İtilaf kuvvetlerine ait Queen Elizabeth, muharebe kruvazörü Inflexible ve Drednot öncesi devrin en güçlü zırhlılarından olan Agamemnon ve Lord Nelson gemileri, sabah saatlerinde Çanakkale’ye girdikten sonra, yaklaşık 6 mil mesafeden Kilitbahir tabyalarına ateş açtılar. Ayrıca Fransız zırhlıları Gaulois, Charlemagne, Bouvet ve Suffren adlı gemilerden oluşan ikinci bombardıman grubu da öğleden sonra harekete geçerek daha yakın mesafeden ateşe başladı. Öğleden sonra Osmanlı tabyaları neredeyse tamamen susmuş durumdaydı. Bunun üzerine Fransız gemileri geri çekilerek yerlerini eski İngiliz zırhlıları olan Vengeance, Irresistible, Albion ve Ocean’dan oluşan üçüncü gruba bıraktılar. Fakat Fransız gemilerinin geriye dönüşleri sırasında Bouvet, Erenköy Koyu’nda büyük bir patlamayla sarsılarak üç dakikadan az bir sürede alabora oldu. 

 

NUSRET MAYIN GEMİSİ

 

365 tonluk Nusret adlı mayın gemisi, itilaf gemilerinin daha önceki yoklama taarruzları sırasında geri dönüşlerinde izledikleri yolu gözleyerek 8 Mart gecesi Erenköy Koyu’na sahile paralel olarak 26 mayın dökmeyi başarmıştı. Birkaç saat sonra da Inflexible mayına çarptı ve gövdesine su dolduğu için ancak Bozcaada’da karaya oturtularak batmaktan kurtarılabildi. Hemen ardından Irresistible’a mayın isabet etti ve makine daireleri suyla dolan zırhlı gemi sürüklenmeye başladı. Ocean, git gide yana yatmakta olan Irresistible’i yedeğe alıp çekmeye çalıştı ama akşam saatlerinde o da mayına çarptı. Dümen tertibatları da bozulan iki geminin mürettebatı tahliye edildikten sonra Irresistible top ateşiyle batırıldı. Bir süre sonra da Ocean battı.

 

INFLEXIBLE   

 

IRRESISTIBLE 

 

Büyük ölçüde Nusret’in mayınlarının yol açtığı bu büyük kayıp üzerine itilaf kuvvetleri amirali de Robeck, Çanakkale’yi deniz üstü gemileriyle zorlama girişimlerinden vazgeçti.

 

Osmanlı mayıncıları ile sahil savunma topçuları, dünyanın en önemli iki deniz gücüne Çanakkale’den geçit vermemişti. Osmanlı sahil tabyaları denizden müdahalelerle ortadan kaldırılamıyordu. Bu durum İtilaf devletlerinin Çanakkale’ye yönelik tasarılarında ve stratejilerinde değişiklik yapmalarına yol açtı. Onlar için artık kara harekâtı amacıyla sahile çıkartma ve yığınak yapmaktan başka bir çözüm yolu görünmüyordu.

 

MUAVENET

 

İtilaf kuvvetlerinin karaya asker çıkartmaya başlamalarından sonra da Çanakkale’de deniz üstündeki çarpışmalar devam etti. Özellikle Osmanlı muhribi Muavenet’in bu çarpışmalardaki başarısı ünlüdür. Amiral Von Usedom, İngiliz zırhlılarının demirledikleri Morto Koyu’ndan Seddülbahir cephesine ateş yağdırması karşısında donanma komutanlığından bu zırhlılara denizden bir saldırı yapılmasını talep etti. Bu talebinin kabul edilmesi üzerine, Yüzbaşı Ahmet Saffet ve Yüzbaşı Rudolf Firle’in ortak komutasındaki Muavenet-i Milliye muhribi 12 Mayıs günü Çanakkale’den hareket etti. Morto Koyu’ndaki İngiliz zırhlılarına fark ettirmeden yanaşan Muavenet, en yakınındaki Goliath zırhlısına üç adet torpidoyu ateşledi ve üçü de hedefini bulduğu için zırhlı gemi saniyeler içerisinde alabora olmaya başladı. 1900 yılında denize indirilmiş 13.160 tonluk HMS Goliath’ı batıran Muavenet’in mürettebatı, İstanbul’a geldiğinde halk tarafından kahramanlar gibi karşılanmıştı.

 

HMS GOLIATH

 
Etiketler: Çanakkale, Savaşı'nda, Deniz, Üstünde, Neler, Oldu?,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
10 Şubat 2022
Malta Kuşatmasının Tarihteki Anlamı
4786 Okunma.
03 Ekim 2021
Colomb Öncesi Amerika’da Teknoloji
912 Okunma.
05 Haziran 2021
Kâtip Çelebi'den Denizcilere Kırk Öğüt - 2
1011 Okunma.
20 Mayıs 2021
Katip Çelebi'den Denizcilere Kırk Öğüt - 1
2571 Okunma.
25 Nisan 2021
Piri Reis Niçin İdam Edildi?
8271 Okunma.
18 Mart 2021
Çanakkale’de Denizaltı Savaşları
5828 Okunma.
14 Şubat 2021
Osmanlı Denizcileri Hint Okyanusu’nda
6342 Okunma.
07 Ocak 2021
Osmanlılarda Gemi İnşa Teknolojisindeki Gelişmeler
11258 Okunma.
09 Aralık 2020
Cumhuriyet Tarihinde İnşa Edilen ilk Gemi
7739 Okunma.
15 Kasım 2020
Girit Seferi
36174 Okunma.
16 Ekim 2020
Eski Denizciler Açık Denizlere Çıkmamış mıydı?
1477 Okunma.
26 Eylül 2020
Amerikan Devrimi
58198 Okunma.
29 Ağustos 2020
Osmanlı Denizcileri Atlas Okyanusu'na Çıktı mı?
10130 Okunma.
14 Ağustos 2020
Ali Macar Reis ve Haritaları
28425 Okunma.
18 Temmuz 2020
Denizcilikte Buhar Enerjisi
7183 Okunma.
05 Temmuz 2020
Ortaçağ Denizciliğinden Çıkışın Aşamaları
3258 Okunma.
30 Haziran 2020
Navarin Baskını ve Sonuçları
88688 Okunma.
23 Haziran 2020
Coğrafi Keşifler ve Denizcilik
43499 Okunma.
15 Haziran 2020
Çeşme Yenilgisinin Denizcilik Tarihimizdeki Yeri
5071 Okunma.
01 Haziran 2020
İnebahtı Yenilgisinin Tarihsel Anlamı
4603 Okunma.
17 Mayıs 2020
Mezomorto Hüseyin Paşa'nın Denizcilik Tarihimizdeki Yeri
5611 Okunma.
12 Mayıs 2020
Osmanlılarda Denizciliğin Başlaması
7933 Okunma.
Haber Yazılımı