Yazı Detayı
21 Şubat 2021 - Pazar 16:38 Bu yazı 8785 kez okundu
 
Adi Ortaklıklar
Av. H. Murat SARIÇOĞLU
murat@saricoglu.av.tr
 
 

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nda (TTK), bir takım ortaklık tipleri (anonim şirket, limited şirket vs.) tanımlanmış ve her birinin hukuki nitelikleri belirtilmiştir. Ancak ticaret hayatındaki tüm ortaklıklar TTK’da düzenlenen ortaklıkların hukuki niteliklerini taşımamaktadır. TTK’da belirtilen ortaklıkların hukuki niteliklerini taşımayan ortaklıklar, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) ilgili hükümleri gereği “adi ortaklık” olarak kabul edilmektedir. Biz de bu yazımızda halk arasında adi şirket olarak da bilinen adi ortaklığı TBK kapsamında genel hatlarıyla tanımlayacağız.

 

Adi ortaklık sözleşmesi, iki ya da daha fazla gerçek veya tüzel kişinin emeklerini ve mallarını ortak bir amaca erişmek üzere birleştirmeyi üstlendikleri sözleşmedir. TBK’da adi ortaklık sözleşmesi için herhangi bir şekil şartı veya tescil yükümlülüğü belirtilmemiştir. Dolayısı ile sözlü olarak dahi adi ortaklık sözleşmesi kurulabilir. Uygulamada ise ispat kolaylığı açısından adi ortaklık sözleşmesinin yazılı olması ve notere tasdik ettirilmesi yoluna gidilmektedir. 

 

TTK’da düzenlenen ortaklıların aksine, adi ortaklığın tüzel kişiliği bulunmamaktadır. Tüzel kişiliğin bulunmamasının bir sonucu olarak TTK’da düzenlenen tüzel kişiliğe haiz ortaklıklar için geçerli olan (insana özgü olanlar hariç olmak üzere) tüm hak ve borçlara ehil olma, taraf ehliyetine sahip olma gibi durumlar adi ortaklık için geçerli değildir. Adi ortaklık hasım gösterilerek dava açılması durumunda, dava şartı eksikliği olacak ve bundan dolayı da dava usulden reddedilecektir. Dolayısı ile adi ortaklığa karşı açılacak davalar tüm ortaklara karşı açılmalıdır.   

 

Adi ortaklıkta her bir ortak, ortaklığa katılım payı koymakla yükümlüdür. Söz konusu katılım payı; para, alacak veya başka bir mal varlığı ya da emek olabilir. Adi ortaklık sözleşmesinde aksi kararlaştırılmadığı sürece, katılım payları ortaklığın amacının gerektirdiği önem ve nitelikte olmalı ayrıca birbirlerine eşit olmalıdır. 

 

Ortaklar, niteliği gereği adi ortaklığa ait olan bütün kazançları aralarında paylaşmakla yükümlüdürler. Anonim şirket veya limited şirket gibi TTK’da tanımlanan ortaklık tiplerinden farklı olarak, adi ortaklık sözleşmesinde aksi kararlaştırılmadığı sürece her bir ortağın kazanç ve zarardaki payı, katılım payı olarak konulan malvarlığı veya emeğin değerine ve niteliğine bakılmaksızın birbirine eşittir. Bir başka anlatımla, ortakların herhangi biri sözleşmede aksi kararlaştırılmadığı sürece adi ortaklığa koymuş olduğu katılım payının diğer ortaklarınkinden daha fazla olduğundan bahisle kazanç payının daha fazla olması gerektiğini ileri süremeyecektir.  Bir ortağın zarara katılmaksızın yalnız kazanca katılacağına ilişkin sözleşme hükmü, ancak katılma payı olarak sadece emeğini koymuş olan ortak için geçerli olabilir. Sözleşme ile farklı bir düzenleme öngörülmediği sürece, adi ortaklıkta malvarlıkları açısından ortakların iştirak halinde mülkiyeti, yükümlülükler ve borçlar açısından ise ortakların müteselsil sorumlulukları bulunmaktadır. 


Adi ortaklığın yönetimi konusunda, TTK’da düzenlenmiş olan ortaklıklara göre ciddi farklılıklar bulunmaktadır. Adi ortaklıkta kararlar bütün ortakların oy birliğiyle alınır. Adi ortaklık sözleşmesinde kararların oy çokluğuyla alınacağı belirtilmesi durumunda söz konusu çoğunluk ortak sayısına göre belirlenecektir. Adi ortaklığın yönetimi, sözleşme veya kararla yalnızca bir veya birden çok ortağa ya da üçüncü bir kişiye bırakılmış olmadıkça, bütün ortaklar ortaklığı yönetme hakkına sahiptir. Adi ortaklığın, ortakların tümü ya da birkaçı tarafından yönetilmesi durumunda, yönetmeye yetkili ortakların her biri diğerleri katılmaksızın adi ortaklığın yönetimi ile ilgili işlemler yapabilecektir.  Bununla birlikte adi ortaklığı yönetmeye yetkili olan diğer ortakların her biri, tamamlanmasından önce işleme itiraz etmek suretiyle söz konusu işlemin yapılmasını engelleyebilecektir. Ortaklığa genel yetkili bir temsilci atanması ve ortaklığın olağan dışı işlerinin yürütülmesi için TBK gereği bütün ortakların oy birliği gerekmektedir. Bununla birlikte bu konularla ilgili olarak gecikmesinde sakınca olan hâllerde, yönetici ortaklardan her biri işlem yapmaya yetkili olmaktadır. Yönetici ortak ya da ortaklar, yılda en az bir kez tüm ortaklara hesap vermek ve kazanç paylarını ortaklara ödemekle yükümlüdürler. Hesap döneminin uzatılmasına ilişkin sözleşme hükümleri TBK gereği kesin hükümsüz olacaktır. Adi ortaklığı yöneten kişinin ortaklardan birisi olmaması durumunda da söz konusu kural geçerli olacaktır.


Rekabet yasağı gereği ortaklar kendilerinin veya üçüncü kişilerin menfaatine olacak şekilde, ortaklığın amacını engelleyici veya zarar verici işleri yapamayacaklardır. Ortaklardan birinin ortaklık işleri için yaptığı giderlerden veya üstlendiği borçlardan dolayı diğer ortaklar, bu ortağa karşı sorumlu olacaklardır. Ayrıca bu ortağın yönetim işleri sebebiyle doğrudan doğruya uğradığı zararlar ile ortaklığın yönetiminden kaynaklanan tehlikeler sonucunda doğan zararları, diğer ortaklar gidermekle yükümlü olacaklardır. Adi ortaklığa avans olarak para veren ortak, avansın verildiği günden başlamak üzere faiz talep etme hakkına sahiptir. Herhangi bir yükümlüğü bulunmamasına rağmen ortaklık işleri için emek sarfetmiş olan herhangi bir ortak, hakkaniyetin gerektirdiği bir karşılık ödenmesini diğer ortaklardan talep edebilecektir. Özen yükümlülüğünün gereği olarak her bir ortak, adi ortaklığın işlerinde kendi işlerinde olduğu ölçüde çaba ve özen göstermekle yükümlüdür. Bunlarla birlikte adi ortaklığı yönetme yetkisi bulunmayan ortakların; adi ortaklığın işleyişi hakkında bilgi alma, defter ve kayıtları inceleme, bunlardan örnek alma ve adi ortaklığın mali durumu hakkında özet çıkarma hakkı bulunmaktadır. Söz konusu hakları sınırlayıcı sözleşmeler kesin olarak hükümsüz olacaktır.


Adi ortaklığa yeni bir ortak alınması, ancak bütün ortakların rızası ile mümkün olabilmektedir. Ortaklardan herhangi birinin tek taraflı olarak üçüncü bir kişiyi adi ortaklıktaki payına ortak etmesi ya da payını üçüncü bir kişiye devretmesi durumunda, söz konusu üçüncü kişi ortak sıfatını kazanamayacaktır.

 

Ortaklardan herhangi birinin adi ortaklıktan çıkması veya çıkartılması hususlarında adi ortaklık sözleşmesinde düzenlenebilecek sebepler TBK’da belirtilmiştir. Bu sebepler; bir ortağın fesih bildiriminde bulunması, kısıtlanması, iflası, tasfiyedeki payının cebrî icra yoluyla paraya çevrilmesi veya ortağın ölmesidir. Bir ortağın ortaklıktan çıkması veya çıkarılması durumunda adi ortaklıktaki payı, diğer ortaklara payları oranında kendiliğinden geçecektir.

 

Diğer ortakların adi ortaklıktan çıkan veya çıkarılan ortağa karşı yükümlülüklerinden bahsedecek olursak, ortaklıktan çıkan veya çıkarılan ortağın kullanımını adi ortaklığa bıraktığı eşyayı diğer ortaklar geri vermekle yükümlüdürler. Ayrıca diğer ortaklar, ortaklıktan veya çıkarılan ortağı adi ortaklığın muaccel borçlarından doğan müteselsil sorumluluktan kurtararak, ortaklık sıfatının sona erdiği tarihte adi ortaklık tasfiye edilmiş olsaydı ödenmesi gereken tasfiye payını ödemekle yükümlüdürler. Ortaklığın henüz muaccel olmayan borçları için diğer ortaklar, çıkan veya çıkarılan ortağı borçtan kurtarmak yerine, kendisine bir güvence verebileceklerdir. Diğer yandan, ortaklık sıfatının sona erdiği tarihte adi ortaklığın malvarlığının borçlarını karşılamaya yetmemesi durumunda; çıkan veya çıkarılan ortak, payına düşen borç tutarını diğer ortaklara ödemekle yükümlüdür.

 

Adi ortaklığın sona erme durumları TBK’da belirtilmiştir. İlgili hükme göre aşağıda belirtilen durumlardan herhangi birinin meydana gelmesi ile adi ortaklık sona erecektir:

 

- Ortaklık sözleşmesinde öngörülen amacın gerçekleşmesi veya gerçekleşmesinin imkânsız duruma gelmesi.

 

- Sözleşmede ortaklığın mirasçılarla sürdürülmesi konusunda bir hüküm yoksa, ortaklardan birinin ölmesi.

 

- Sözleşmede ortaklığın devam edeceğine ilişkin bir hüküm bulunmaması halinde; bir ortağın kısıtlanması, iflası veya tasfiyedeki payının cebrî icra yoluyla paraya çevrilmesi.

 

- Bütün ortakların oy birliğiyle karar vermesi.

 

- Ortaklık için kararlaştırılmış olan sürenin sona ermesi.

 

- Ortaklık sözleşmesinde feshi bildirme hakkı saklı tutulmuş veya ortaklık belirsiz bir süre için ya da ortaklardan birinin ömrü boyunca sürmek üzere kurulmuşsa, bir ortağın fesih bildiriminde bulunması.

 

- Haklı sebeplerin bulunması halinde her zaman ve başkaca koşul aranmaksızın, fesih istemi üzerine mahkeme tarafından bu yönde karar verilmesi.

 

Adi ortaklık belirsiz bir süre için veya ortaklardan birinin ömrü boyunca sürmek üzere kurulmuş olması durumunda ortaklardan her biri, altı ay önceden fesih bildiriminde bulunabilecektir. Fesih bildirimi, dürüstlük kurallarına aykırı olarak ve özellikle de uygun olmayan bir zamanda yapılamayacak ve ancak hesap yılı sonunda hüküm ifade edecektir. Sözleşmede öngörülen sürenin bitiminden sonra adi ortaklığın, ortakların örtülü iradesiyle sürdürülmesi durumunda belirsiz süreli adi ortaklığa dönüşecektir.

 

Adi ortaklığın tasfiyesi durumunda, katılım payı olarak herhangi bir malvarlığının mülkiyetini koyan ortak, söz konusu malvarlığını olduğu gibi geri alamayacaktır. Katılım payı olarak koymuş olduğu malvarlığına ne değer biçilmişse, o değeri geri isteyebilecektir. Bu değerin belirlenmemiş olması durumunda, geri almaya konu olan malvarlığının katılım payı olarak konulduğu zamanki değeri üzerinden yapılacaktır. Adi ortaklığın borçları ödendikten ve ortaklardan her birinin ortaklığa verdiği avanslar ile ortaklık için yaptığı giderler ve koymuş oldukları katılım payları geri verildikten sonra bir şey artacak olursa, bu kazanç ortaklar arasında paylaşılacaktır. Adi ortaklığın borçları, giderleri ve avansları ödendikten sonra kalan varlığının ortakların koymuş oldukları katılım paylarının geri verilmesine yetmemesi durumunda, ortaya çıkan zarar ortaklar arasında paylaşılacaktır. Adi ortaklığın sona ermesi, ortakların üçüncü kişilere karşı olan yükümlülüklerini değiştirmeyecek, söz konusu yükümlülükler aynen devam edecektir.

 
Etiketler: Adi, Ortaklıklar,
Yorumlar
Haber Yazılımı