Deniz Endüstri dergisi ve denizbulten.com haber portalı yazarımız Doç. Dr. Ozan Hikmet Arıcan, son günlerde Girne ve Silivri açıklarında meydana gelen deniz kazalarının ardından, 2024 yılında yayımlanan “Türk Karasularında Gerçekleşen Gemi Kazalarının Denizcilik Sözleşmeleri İhlalleri Üzerine Araştırma” başlıklı akademik çalışmasındaki bulgulara dikkat çekti. Makale, Gemi ve Deniz Teknolojisi dergisinin Haziran 2024 tarihli 225. sayısında yayımlandı.
Arıcan, son kazaları değerlendirirken iki yıl önceki çalışmasında benzer risk alanlarının öne çıktığını belirterek şu değerlendirmeyi yaptı:
“2024’te yaptığım çalışmadan analizden çıkan bir bölüm: Kazalar incelendiğinde COLREG sözleşmesi bölümlerinden 5 (gözcülük), 7 (çatışma tehlikesi), 8 (çatışmayı önleme hareketi), 15 (aykırı geçiş), 17 (yol veren teknenin davranışı) nolu maddelerin gemi personeli tarafından uyulmadığı ve dikkate alınmadığı görülmüştür.
Alınan kaza verilerinde dikkat çekici bir diğer önemli olgu ise küçük gemilerin denetlemelerinin ilgili kurum ve kuruluşlar tarafından özensiz yapıldığıdır.
Kazaların özellikle 500 GRT altındaki gemilerde/teknelerde oluş sıklığı yüzde 35 ile yüksek bir değerdedir. STCW sözleşmesi neticesinde özellikle küçük tekne personelinin eğitim yeterliliği konusunda eksikliklerin olduğu belirlenmiştir.
Kaza nedenlerine bakıldığında ise gemilerin seyirde ve demirde çatışması en çok görülen kaza vakalarıdır. Kuru yük ve tanker sınıfı gemilerde kaza olma oranlarının son on yıllık dönemde diğer gemilerden fazla olduğu tespit edilmiştir.
Son hafta içerisinde oluşan kazalara baktığımızda benzer olaylardan iki sene önce bahsetmişim.”
273 deniz kazası incelendi
Arıcan’ın çalışmasında, 2013-2023 yılları arasında Türk karasularında meydana gelen toplam 273 gemi kazası raporu incelendi. Veriler IMO GISIS, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı sistemleri ile klas kuruluşlarının raporlarından derlendi. Araştırmada 80 kazanın çatışma sonucu meydana geldiği belirlendi.
Çalışmanın sonuçlarında COLREG, SOLAS ve ISM Kod ihlallerinin çok ciddi kazalar üzerindeki etkisinin öne çıktığı belirtildi. COLREG kapsamında özellikle gözcülük, çatışma tehlikesinin belirlenmesi, çatışmayı önleme hareketi, aykırı geçiş ve yol veren teknenin davranışına ilişkin kuralların ihlal edildiği tespit edildi.
Küçük gemiler ve eğitim konusu öne çıktı
Araştırmada 500 GRT altındaki gemi ve teknelerin kazalardaki payının yüzde 35 seviyesinde olduğu, özellikle küçük tekne personelinin eğitim yeterliliği konusunda eksiklikler bulunduğu kaydedildi. Seyirde ve demirde çatışmaların en sık görülen kaza türü olduğu, kuru yük ve tanker sınıfı gemilerin de incelenen dönemde diğer gemi türlerine göre daha fazla kazaya karıştığı belirtildi.
Makalenin sonuç bölümünde, personelin bilgi ve tecrübe eksikliklerinin azaltılması için eğitim kurumları, denizcilik şirketleri ve yetkili kamu otoritelerine önemli görevler düştüğü; gemi personelinin uluslararası denizcilik sözleşmelerine hâkimiyetinin ve iletişim becerilerinin geliştirilmesi gerektiği vurgulandı.
Doç. Dr. Ozan Hikmet Arıcan’ın 2024 tarihli araştırma makalesinin tamamına aşağıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz: