Malte Humpert'ın Bellona Çevre Şeffaflık Merkezi'ne dayandırdığı analizine göre, Kuzey Deniz Rotası üzerinden Rus petrolü ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) taşıyan gizli/gölge filo gemilerinin sayısı bu yaz rekor düzeyde arttı. Uzmanlar, bu durumun zorlu kutup koşullarında olası felaketlere müdahale kapasitesini tehlikeye attığını belirtiyor.
Rakamlarla Büyüyen Risk
Bellona'nın yayımladığı verilere göre, 2026 seyir sezonunun henüz ilk iki ayındaki tablo bile başlı başına krizin boyutunu gözler önüne seriyor:
Çarpıcı Artış: Yılın yaz-sonbahar sezonunun başlangıcından Eylül ortasına kadar rotada 50 adet kayıt dışı petrol tankeri ve 18 adet kayıt dışı LNG taşıyıcısı tespit edildi.
Önceki Yıllarla Kıyaslama: Bu rakam, daha şimdiden tüm 2025 sezonunda tespit edilen 38 petrol tankeri ve 13 LNG taşıyıcısının toplamını geride bıraktı. Üstelik bu artış, eğilimin üç yıldır aralıksız sürdüğünü gösteriyor.
Oransal Dağılım: Yaptırım uygulanan bu gizli gemiler, söz konusu dönemde rotadaki tüm petrol tankerlerinin yaklaşık dörtte üçünü, LNG taşıyıcılarının ise neredeyse %40'ını oluşturdu.
Buz Sınıfı Yetersiz Eski Gemiler Kutup Sınırında
Arktik'in zorlu doğası yüksek mukavemetli gemiler gerektirirken, bölgeye giren gölge filonun teknik özellikleri büyük endişe yaratıyor.
Tespit edilen 50 petrol tankerinden 26'sının buz sınıfının oldukça düşük (Ice3 veya altı) olduğu ya da hiç buz sınıfına sahip bulunmadığı belirlendi. Üstelik bu tankerlerin 33'ü en az 15 yaşında. LNG tarafında ise çoğunluk daha yeni ve donanımlı olmasına rağmen, düşük buz sınıfına sahip ya da hiç sınıfı olmayan 8 gemi ile 15 yaşından büyük 5 gemi kayıtlara geçti.
Özellikle Malta bayrağıyla seyreden ve İngiltere ile Kanada'nın yaptırım listesinde yer alan Clean Vision adlı Arc4 sınıfı LNG taşıyıcısı, yaptırımlar ile ulusal bayrak kayıtları arasındaki hukuki boşlukların nasıl kullanıldığını gösteren dikkat çekici örneklerden biri olarak öne çıkıyor.
Zorlu Buz Koşulları ve 550 Deniz Millik Sapmalar
Yetersiz donanımlı gemiler, Arktik'in acımasız buzullarıyla karşılaştığında lojistik kabusları da beraberinde getiriyor. Temmuz sonlarında en az 9 gizli filo tankeri, Vilkitsky Boğazı'nı geçebilmek için Kara Denizi'nde yığılıp kaldı. Sadece ikisi Arc4 sınıfı olan bu gemilerden çoğu, buz kırıcı eşliğinde bile ilerleyemeyerek Severnaya Zemlya adalarının kuzeyinden anormal derecede yüksek enlemli alternatif bir rota izlemek zorunda kaldı. Bu rota değişimi gemilere yaklaşık 550 deniz mili ek maliyet ve 7 ila 14 gün arasında gecikme getirdi.
Şeffaflık Duvarı: "Bir Kaza Olsa Dünyanın Haberi Olmayacak"
Trafikteki bu tehlikeli tırmanışın en büyük korkusu ise tam bir bilgi karartması altında gerçekleşiyor olması. Bellona raporuna göre, Rusya'nın Kuzey Deniz Yolu idaresi 2025'ten bu yana bölgedeki olaylar, kazalar ve kural ihlallerine ilişkin günlük operasyonel raporları yayımlamayı durdurdu.
Hatta Rus sigorta devi AlfaStrakhovanie geçtiğimiz günlerde, buz kırıcı eşliğinde seyreden bir tankerinin kaza yaparak gövdesinde hasar oluştuğunu ve tazminat ödediklerini açıkladı; ancak kazanın yeri, tarihi veya çevreye petrol sızıp sızmadığı konusunda tek bir kelime edilmedi.
Bellona'nın Arktik Politika Danışmanı Ksenia Vakhrusheva durumu şu sözlerle özetliyor: "Kuzey Deniz Rotası'ndaki gizli filo trafiğinin hızlı büyümesi Arktik için ciddi bir risk oluşturuyor. Ciddi bir olay meydana gelirse, kamuoyu bundan haberdar bile olmayabilir."
Ekim ortası veya sonuna kadar sürmesi beklenen 2026 seyir sezonunda, Çin ve diğer Asya pazarlarına petrol taşıyan bu filonun hareketliliğinin artarak devam etmesi bekleniyor.