Avrupa Birliği’nin deniz taşımacılığını kapsayan karbon fiyatlandırma sistemi, konteyner hatlarının sefer ağlarında yapısal değişikliklere yol açıyor. Taşıyıcıların maliyetlerini azaltmak amacıyla aktarma operasyonlarını Avrupa Birliği dışındaki limanlara kaydırdığı bildirildi.
İspanya’nın liman otoritesi Puertos del Estado tarafından hazırlanan araştırmaya göre Ocak 2023 ile Mart 2026 arasında kuzey Avrupa Birliği limanlarındaki doğrudan konteyner bağlantıları yüzde 5 azaldı. Doğu Akdeniz’deki AB limanlarında ise kayıp yüzde 18’e ulaştı.
Çalışmada incelenen rota değişikliklerinin yüzde 76’sının AB Emisyon Ticaret Sistemi’nden kaynaklandığı tahmin edildi. Konteyner hatlarının özellikle İngiltere, Mısır ve Fas limanlarını daha fazla kullanmaya başladığı belirtildi.
Taşıyıcılar karbon maliyetini azaltmak için “rota bölme” ve “rota dönüştürme” olarak tanımlanan iki farklı yönteme başvuruyor. Rota bölme modelinde okyanus aşırı servisler AB dışındaki bir aktarma limanında sonlandırılıyor, yükler daha küçük feeder gemileriyle Avrupa limanlarına taşınıyor.
Rota dönüştürme yönteminde ise büyük gemiler Avrupa sularına giriş veya çıkış sırasında AB üyesi olmayan komşu ülkelerdeki limanlara uğruyor. Bu sayede seferin AB Emisyon Ticaret Sistemi kapsamında değerlendirilen bölümünün azaltılması hedefleniyor.
Sistemin etkisi batı Akdeniz’de daha belirgin görülüyor. Birbirinden uzak iki bölge arasındaki yüklerin bir AB limanında aktarıldığı saf aktarma operasyonları 2023’e göre yüzde 51 azalırken Fas’taki Tanger Med Limanı’nın trafiği büyük ölçüde korundu.
Alphaliner, Maersk’in MECL servisini sistemin etkisine örnek gösterdi. Maersk, 2024 sonunda batı yönlü seferlerde Algeciras yerine Tanger Med’i kullanmaya başladı, 2025’te ise İspanyol limanını doğu yönlü rotadan da çıkardı. Bu değişikliğin şirkete 16 milyon ile 33 milyon avro arasında karbon maliyeti tasarrufu sağladığı tahmin ediliyor.
İngiltere’nin kuzey Avrupa’daki derin deniz taşımacılığına ait TEU-mil payı 2023’te yüzde 17 seviyesindeyken 2026’nın ilk çeyreğinde yüzde 36’ya yükseldi. Buna karşılık Almanya ve Hollanda limanlarının payında gerileme yaşandı.
Araştırma, AB’nin emisyonları azaltmayı amaçlayan düzenlemesinin yük, terminal yatırımı ve aktarma operasyonlarının birlik dışına taşınmasına yol açabileceği uyarısında bulunuyor. Bu değişim, Doğu Akdeniz’deki Türk limanlarının aktarma merkezi olma potansiyeli açısından da yakından takip edilmesi gereken bir gelişme olarak değerlendiriliyor.