EfxINNOs Projesi kapsamında İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi liderliğinde gerçekleştirilen saha çalışması; bilim insanlarını, yerli sualtı teknolojisini, uzman denizcilik operasyonunu ve denizcilik sektörünün saha bilgisini Karadeniz kıyılarında buluşturdu.
Karadeniz Havzası’nda sürdürülebilir mavi ekonomiye geçişi desteklemek amacıyla yürütülen EfxINNOs Projesi kapsamında, İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi liderliğinde ROV destekli deniz çayırları gözlem seferi gerçekleştirildi.
EfxINNOs Projesi, Karadeniz Havzası ve Kuzey Ege’de denizel biyoçeşitliliği izlemek, insan faaliyetlerinin deniz tabanı ekosistemleri üzerindeki etkilerini değerlendirmek ve ileri deniz izleme teknolojilerinin sürdürülebilir mavi ekonomi için kullanımını güçlendirmek üzere yürütülüyor. Proje kapsamında ROV’lar, otonom sualtı araçları, şamandıra sistemleri, görüntüleme teknolojileri, veri uyumlaştırma yöntemleri ve yapay zekâ destekli analizler kullanılarak deniz çayırı habitatlarının sağlığı değerlendiriliyor.
“Denizi korumak, geleceğin balığını, kıyı ekonomisini ve yaşam kalitesini korumaktır”
EfxINNOs Projesi Türkiye Lideri Prof. Dr. Yelda Aktan, çalışmanın yalnızca bilimsel bir araştırma değil, aynı zamanda toplumla deniz arasında yeni bir farkındalık köprüsü kurma çabası olduğunu belirtti.
Prof. Dr. Aktan, deniz çayırlarının çoğu zaman göz önünde olmadığı için değerinin yeterince fark edilmediğini vurgulayarak şu değerlendirmede bulundu:
“Deniz çayırları çoğu zaman gözümüzün önünde olmadığı için değerini yeterince fark edemediğimiz habitatlar. Oysa bu alanlar deniz ekosistemlerinin sağlığı, yavru balıkların korunması, kıyı balıkçılığının sürdürülebilirliği ve iklim değişikliğiyle mücadele açısından çok önemli. Deniz çayırları aynı zamanda karbon yutak alanları olarak iklim değişikliğiyle mücadelede önemli bir doğa temelli çözüm sunuyor. Bu alanların haritalanması ve izlenmesi, denizcilik sektörü için de pratik bir rehber niteliği taşıyor. Tekne trafiği, demirleme, zincir sürüklenmesi ve sığ sulardaki dikkatsiz seyir, deniz çayırı habitatlarında fiziksel hasar yaratabiliyor; bu nedenle uygun demirleme alanlarının belirlenmesi ve hassas habitatlardan kaçınılması, sorumlu denizcilik uygulamalarının önemli bir bileşeni. EfxINNOs Projesi ile deniz tabanını ileri teknolojilerle izliyor; bilimsel veriyi yerel bilgiyle, araştırmayı toplumla, teknolojiyi koruma bilinciyle buluşturuyoruz. Denizi korumak, yalnızca doğayı değil; geleceğin balığını, kıyı ekonomisini ve kıyı toplumlarının yaşam kalitesini de korumaktır.”
Şile’deki gözlem seferinde kullanılan ROV, Yerli bir teknopark/Ar-Ge şirketi olan Letna Marine tarafından geliştirildi. Bu sualtı teknolojisinin sahada başarıyla çalışması ve veri toplaması, Türkiye’de geliştirilen mavi teknoloji çözümlerinin bilimsel araştırmalarda kullanılabilirliğini göstermesi açısından önemli bir adım oldu. Saha operasyonu, EfxINNOs Projesi Türkiye ekibinde yer alan Sailist Yatçılık’tan Kaptan Barış Ersemiz saha çalışmasına ilişkin değerlendirmesinde şunları söyledi:
“Karadeniz’de bilimsel bir sefer planlamak, yalnızca bir noktadan diğerine gitmek değildir. Hava penceresini, rüzgarı, dalgayı, kıyıya yakın seyir güvenliğini, ekipmanın güvenli kullanımını ve bilim ekibinin veri ihtiyacını aynı anda düşünmek gerekir. Bu çalışmada yerli olarak geliştirilen ROV’un sahada güvenilir şekilde çalışması, güncel seyir teknolojileriyle desteklenen planlama ve ekipler arası açık iletişim sayesinde, deniz izleme operasyonunu ekonomik ve tekrarlanabilir bir sisteme dönüştürmeyi başardık. Denizcilik bilgisi ile bilimsel araştırma aynı rotada buluştuğunda, deniz koruma için uygulanabilir ve sürdürülebilir çözümler üretmek mümkün oluyor. Saha çalışmasına ileri seyir teknolojileri ile sağladıkları lojistik destek için Cem Değirmenciler’e ve Gatemarine’e de ayrıca teşekkür ederiz.”
“Deniz ekosisteminin sağlığı, en küçük üreticiden yunuslara kadar bütün yaşam ağıyla ilgilidir”
EfxINNOs Projesi Türkiye ekibinde yer alan AG Marine Solutions’dan (AGMS) Dr. Ayşe Gazihan, deniz ekosistemlerinde dayanıklılığın deniz ekosisteminin tüm bileşenlerinin sağlıklı işlemesiyle mümkün olduğunu belirtti. Dr. Gazihan, deniz ekosistemi ile denizcilik sektörleri ve toplum arasındaki ilişkinin doğru anlaşılmasının, sürdürülebilir mavi ekonomi için temel önemde olduğunu vurgulayarak şu ifadeleri kullandı:
“Deniz çayırları ve mikroalgler gibi birincil üreticilerden omurgasızlara, balıklara ve yunuslara kadar her canlı, deniz ekosistemi dengesi içinde bir rol üstlenir. Bu denge ne kadar güçlü olursa, denizin iklim değişikliği, deniz suyu sıcaklığındaki artış, kirlilik, istilacı tür taşınımı ve diğer beklenmedik baskılar karşısında kendini toparlama kapasitesi de o kadar yüksek olur.
Bu nedenle ekosistemin her bir bileşenini uzun vadeli sağlığıyla birlikte düşünmemiz gerekiyor. Aynı şekilde deniz ekosistemi ile deniz taşımacılığı, kıyı turizmi, balıkçılık, yatçılık, su sporları, araştırma ve teknoloji gibi tüm denizcilik sektörleri arasındaki ilişkinin de sağlıklı kurulması gerekiyor. Bu ilişkiyi doğru anladığımızda; bilim insanları, denizciler, balıkçılar, tekne sahipleri, kurumlar, aileler ve toplum olarak denizle daha bilinçli, daha sorumlu ve daha sürdürülebilir bir etkileşim geliştirebiliriz. EfxINNOs, bu ortak anlayışın teknoloji, veri, saha deneyimi ve iş birliğiyle hayata geçirilmesine katkı sağlıyor.”
Denizcilik sektörünün saha bilgisi bilimsel izleme için vazgeçilmez
Şile’deki saha çalışması sırasında Şile Merkez Su Ürünleri Kooperatifi Başkanı Sayın Ahmet Yıldırım ve ekibi proje ekibini ziyaret etti. Ziyarette, EfxINNOs Projesi’nin amaçları, ROV ile deniz çayırları gözlem çalışmaları ve sürdürülebilir mavi ekonomi yaklaşımı hakkında bilgi paylaşılırken; kooperatif temsilcileri de Şile kıyıları, yerel deniz yaşamı, kıyı balıkçılığı ve sahadaki uzun yıllara dayanan gözlemlerine ilişkin değerli tecrübelerini proje ekibiyle paylaştı.
Denizlerin korunmasında balıkçılar yalnızca “denizden ürün alan” aktörler olarak değil, denizcilik sektörünün en önemli yerel gözlemcilerinden biri. Balıkçılar; mevsimsel değişimleri, türlerin hareketlerini, av sahalarının dönüşümünü, deniz tabanı koşullarını ve denizel çevredeki baskıları çoğu zaman sahada ilk fark eden paydaşlar arasında yer alıyor. Bu yaklaşım yalnızca balıkçılarla sınırlı değil. Kaptanlar, tekne sahipleri, yatçılar, marina, liman ve tersane işletmeleri, kıyı turizmi aktörleri, su sporları toplulukları ve denizde çalışan tüm sektör bileşenleri, denizin değişimini izleme ve anlama sürecinde bilimsel araştırmalara değerli katkılar sağlayabilir.
EfxINNOs AB Interreg NEXT Black Sea Basın Programı kapsamında desteklenen BSB00193 kodlu uluslararası bir projedir. Proje; Türkiye, Yunanistan, Bulgaristan, Romanya ve Gürcistan’dan ortakları bir araya getirerek Karadeniz Havzası ve Kuzey Ege’de denizel ekosistemlerin izlenmesi için ileri teknolojiye dayalı, ekonomik ve sürdürülebilir bir deniz izleme ağı geliştirmeyi hedeflemektedir. EfxINNOs kapsamında mobil ve sabit izleme platformları, ROV ve AUV sistemleri, şamandıralar, sualtı görüntüleme teknolojileri, veri uyumlaştırma yöntemleri, yapay zeka ve makine öğrenmesi destekli analizler kullanılarak deniz tabanı habitatları incelenmekte; deniz çayırı habitat sağlığı ve insan faaliyetlerinin bentik ekosistemler üzerindeki etkileri değerlendirilmektedir.
Proje kapsamındaki çalışmalar, 13 Mayıs 2026 tarihinde Tuzla Yelken ve Su Sporları Kulübü’nde düzenlenecek EfxINNOs Türkiye Yerel Çalıştayı kapsamında kamu kurumları, yerel yönetimler, akademi, sektör temsilcileri, öğrenciler ve yerel paydaşlarla paylaşılacak.