Ukrayna, liman altyapısına ve ticaret gemilerine yönelik saldırıların sevkiyatları aksatmayı sürdürmesi üzerine Karadeniz’de güvenli ticari seyrüseferi yeniden sağlamak ve tarım ürünleri ihracatını yeniden başlatmak için Türkiye, Hindistan ve Mısır’la görüşmeler yürütüyor.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Bloomberg News’e verdiği röportajda temasların amacının, gıda taşıyan gemilerin Ukrayna ve Rusya limanları arasında hedef alınmadan geçiş yapabilmesini sağlayacak düzenlemeler oluşturmak olduğunu söyledi. Zelenskiy, Türkiye, Hindistan ve Mısır’ın diplomatik çabalarına rağmen Rusya’nın öneriye karşı çıktığını belirtti.
Ukrayna’nın Karadeniz kıyısındaki limanları ülkenin gıda ihracatında başlıca çıkış noktaları arasında yer alıyor. Limanlar bir pazarlama sezonunda 40 milyon tona kadar tahıl işleyebiliyor. Ancak liman altyapısına ve gemilere yönelik hava saldırılarının ardından, ağustos ayından bu yana sevkiyatların durduğu ve Ukrayna’nın tarım ürünlerini taşımak için sınırlı sayıda alternatif güzergâha sahip olduğu bildiriliyor.
Zelenskiy, kara taşımacılığının deniz yoluyla gerçekleştirilen ihracatın yerini alabilecek kapasitede olmadığını vurguladı. Ukrayna Tarım Bakanlığı’na göre ülke şu anda normal hacminin yalnızca yüzde 38’i kadar tarım ürünü ihraç edebiliyor.
Gemiler için güvenli geçiş önerisi
Zelenskiy’nin aktardığı öneriye göre Türkiye, Hindistan ve Mısır, kendi bayraklarını taşıyan gemilerin gıda yükü almak üzere hem Ukrayna hem de Rusya limanlarına uğramasına izin verilmesini gündeme getirdi. Böyle bir düzenlemenin uygulanabilmesi için tarafların, katılımcı gemilere saldırılmayacağına ilişkin taahhüt vermesi gerekecek. Zelenskiy, Rusya’nın bu öneriyi kabul etmediğini söyledi.
Görüşmeler, Ukrayna, Rusya ve Türkiye arasında 22 Temmuz 2022’de imzalanan Karadeniz Tahıl Girişimi’ni hatırlatıyor. Birleşmiş Milletler ve Türkiye’nin arabuluculuğunda yürütülen girişim, savaş sırasında Ukrayna tahılı ve diğer gıda ürünlerinin deniz yoluyla uluslararası pazarlara güvenli biçimde ulaştırılmasını amaçlıyordu.
Anlaşma kapsamında Odesa, Çornomorsk ve Pivdennyi limanlarından bir deniz koridoru oluşturulmuş; gemi hareketleri ile yük denetimleri İstanbul’daki Ortak Koordinasyon Merkezi tarafından koordine edilmişti. Girişimin faaliyette olduğu dönemde yaklaşık 33 milyon ton tahıl ve diğer gıda ürünü 45 ülkeye ihraç edildi. Rusya’nın Temmuz 2023’te anlaşmadan çekilmesinin ardından girişim sona erdi. Ukrayna, Karadeniz’deki güvenlik risklerine rağmen sevkiyatları sürdürebilmek için daha sonra kendi deniz ihracat koridorunu kurdu.
Zelenskiy, eylül ayında yaptığı açıklamada da Rusya’nın gerilimi azaltmaya yönelik adımlar atması halinde Ukrayna’nın güvenli seyrüseferi ve gıda güvenliğini desteklemeye hazır olduğunu belirtmişti.
AB’den alternatif ihracat yolları için destek talebi
Ukrayna, deniz yoluyla ticareti yeniden başlatma girişimlerinin yanında Avrupa Birliği’nden dayanışma yolları programını yeniden devreye almasını istiyor. Rusya’nın Şubat 2022’de başlattığı geniş çaplı işgalin ardından oluşturulan program, Ukrayna tahılının Avrupa demiryolları ve limanları üzerinden taşınmasını kolaylaştırmıştı.
Hindistan Dışişleri Bakanlığı, 7 Ekim’de Yeni Delhi’nin Karadeniz’deki ticari gemilerin güvenliğini ve tahıl ile enerji tedarikinin kesintisiz akışını kapsayan ateşkes önerisi konusunda hem Rusya hem de Ukrayna ile görüştüğünü açıklamıştı.
Karadeniz’de deniz taşımacılığındaki aksama sürerken Ukrayna, tarım ürünlerini uluslararası pazarlara ulaştırabilmek için güvenli deniz geçişi ve alternatif kara güzergâhlarının yeniden işler hale getirilmesine yönelik diplomatik temaslarını sürdürüyor.