Denizcilik istihbarat firması TankerTrackers’a göre, Marshall Adaları bayraklı tanker herhangi bir resmi açıklama yapılmadan İran kontrolünden çıktı.
St. Nikolas’ın serbest bırakılması, İran ile Batılı ülkeler arasında son yıllarda sıklaşan karşılıklı gemi alıkoyma krizlerinin son halkası olarak değerlendiriliyor. Bu krizler, Hürmüz Boğazı ve Umman Körfezi gibi küresel enerji ticareti açısından kritik geçiş noktalarında deniz taşımacılığını zaman zaman sekteye uğratıyor.
Misilleme zinciriyle başlayan süreç
İran donanması ve İslam Devrim Muhafızları (İDMG), Ocak 2024’te Umman Körfezi’nden geçerken Türkiye’ye giden Irak ham petrolünü taşıyan St. Nikolas’a el koymuştu. İranlı yetkililer, operasyonun “mahkeme kararı” doğrultusunda yapıldığını savunsa da, el koyma geniş çevrelerce ABD’nin önceki adımlarına misilleme olarak yorumlanmıştı.
Krizin kökeni ise Nisan 2023’e uzanıyor. ABD yetkilileri, geminin o dönemki adıyla Suez Rajan’ı Güney Çin Denizi’nde ele geçirmiş, İran Devrim Muhafızları’na ait olduğu belirtilen 980 bin varilden fazla ham petrolü hedef almıştı. Tanker daha sonra ABD sularına götürülmüş ve Teksas kıyılarında iki buçuk aydan uzun süre bekletildikten sonra petrol boşaltılmıştı.
ABD Adalet Bakanlığı, el koymanın, geminin kiracısı Suez Rajan Limited’in İran’a yönelik yaptırımları delmek için komplo kurmaktan suçlu bulunmasının ardından gerçekleştiğini açıklamıştı. Ertelenmiş kovuşturma anlaşması kapsamında, Yunanistan merkezli Empire Navigation şirketi, İran petrolünü ABD’ye taşımayı ve tüm yolculuk masraflarını karşılamayı kabul etmişti.
Hürmüz’de tırmanan gerilim
Washington’un bu hamlesine karşılık İran, Hürmüz Boğazı yakınlarında Advantage Sweet ve Niovi adlı iki tankere el koymuştu. Advantage Sweet, ABD’li enerji devi Chevron için petrol taşıyordu. Niovi ise hâlen İran’ın elinde bulunuyor.
Bu tablo, 2022’de Yunanistan’ın ABD adına İran tankerine el koymasının ardından İran’ın iki Yunan tankerini alıkoyduğu krizi hatırlatıyor. O süreçte Yunanistan Yüksek Mahkemesi, petrolün İran’a iade edilmesi gerektiğine hükmetmişti.
Hürmüz Boğazı ve Umman Körfezi, küresel petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği hayati bir deniz yolu konumunda. ABD’nin 2018’de İran nükleer anlaşmasından çekilmesinin ardından bölgedeki gerilim belirgin şekilde artmış durumda. Nisan 2023’teki Suez Rajan operasyonunun ardından Yunanistan, olası misillemeler nedeniyle gemi sahiplerini İran sularına yakın seyirden kaçınmaları konusunda uyarmıştı.
İç karışıklık ve Trump’ın uyarısı
St. Nikolas’ın serbest bırakılması, İran’da ekonomik sıkıntılar nedeniyle başlayan ve ülke geneline yayılan protestoların gölgesinde gerçekleşti. Aralık ayı sonlarında patlak veren olaylarda en az 599 kişinin hayatını kaybettiği, bunların 510’unun protestocu olduğu bildiriliyor.
Öte yandan ABD Başkanı Donald Trump, geçtiğimiz günlerde İran’la ticaret yapan ülkelere yönelik sert bir uyarıda bulundu. Trump, İran’la iş yapan ülkelerin ABD ile olan tüm ticaretlerinde yüzde 25 gümrük vergisi uygulanacağını açıklayarak, bu kararın “kesin ve nihai” olduğunu vurguladı.
Habere konu gelişmenin yayınlandığı tarih itibarıyla, Empire Navigation ya da Yunan yetkililer, St. Nikolas tankerinin serbest bırakılmasına ilişkin kamuoyuna herhangi bir resmi açıklama yapmadı.