Türkiye'nin ev sahipliğinde Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı'nda (COP31), okyanus ve denizlerin korunması, iklim değişikliğine karşı kıyı bölgelerinin dirençliliğinin artırılması ve okyanus temelli iklim eylemlerine finansman sağlanması amacıyla "Antalya Okyanus ve Denizler Mutabakatı" yayımlandı.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından yapılan açıklamaya göre, COP31, 9'uncu gününde "Okyanus, Denizler, Doğa ve Arazi Kullanımı-Rio Sinerjisi" temasıyla sürüyor.
Bu kapsamda COP31 Başkanlığı, Antalya Okyanus ve Denizler Mutabakatı'nı, okyanus temelli iklim eylemlerinin daha güçlü ortaklıklar ve finansmana erişimin iyileştirilmesi için hayata geçirdi.
Mutabakat, tarafların ve ortakların görüşlerinden ve İstanbul Okyanus ve Denizler Çalıştayı ile Trabzon Üst Düzey Etkinliğini, BM Genel Kurulu Üst Düzey Haftası sırasında gerçekleştirilen Okyanus Çözümleri Diyaloğunu ve Tuvalu ile Fiji'de düzenlenen Pasifik Pre-COP toplantılarını birbirine bağlayan Mavi Ağ kapsamında hazırlandı.
Antalya Okyanus ve Denizler Mutabakatı, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (BMİDÇS) ve Paris Anlaşması kapsamında, küresel sıcaklık artışının sanayileşme öncesi dönemdeki seviyelerin 1,5 derece üzeriyle sınırlandırılmasına yönelik çabalar da dahil olmak üzere, okyanus temelli iklim eylemlerinin somut, tutarlı ve eş güdüm içerisinde hayata geçirilmesini amaçlıyor.
Mutabakat, BMİDÇS kapsamında bugüne kadar elde edilen ilgili çıktıları esas alarak, uygun olduğu ölçüde COP31 İklim Eylem Gündemi kapsamındaki girişimler de dahil olmak üzere mevcut girişimler arasında bağlantı ve eş güdüm sağlamayı hedefliyor.
Bu çerçevede mutabakat, yeni yükümlülükler veya mekanizmalar oluşturmadan işbirliği ve imkan paylaşımı ile ortak eylemi destekleyecek.
"Akdeniz ülkeleri arasında bölgesel diyalog ve işbirliğinin güçlendirilmesinin önemini vurguluyoruz"
Mutabakatta, Antalya'da oluşan siyasi ilginin okyanus ve denizler, iklim ve bunlara bağlı topluluklar için sürekli eyleme dönüşmesi çağrısı yapıldı.
Taraflar, bölgesel öncelikleri ve kıyı topluluklarının ihtiyaçları dikkate alınarak, Bölgesel Denizler Sözleşmeleri, programları, eylem planları ve diğer mevcut bölgesel düzenlemeler aracılığıyla okyanusla ilgili işbirliği, teknoloji ve finansman desteği için ortak çalışmaya davet edildi.
Mutabakat, Akdeniz kıyılarında düzenlenen ilk BM İklim Değişikliği Konferansı olan COP31'in, bölgenin iklim kaynaklı sorunlarına dikkati çekmesi açısından önem taşıyor.
Mutabakatta Akdeniz'e yönelik hassasiyetler ve tespitler şöyle yer aldı:
"Akdeniz, sıcak hava dalgalarının, orman yangınlarının, kuraklıkların ve sellerin gıda güvenliğini, biyolojik çeşitliliği, kıyı dirençliliğini ve geçim kaynaklarını tehdit ettiği bir iklim değişikliği sıcak noktasıdır. Bu bağlamda, mevcut kurumsal çerçeveler ve COP31 İklim Eylem Gündemi kapsamındakiler de dahil olmak üzere ilgili gönüllü girişimler üzerine inşa ederek, Akdeniz ülkeleri arasında bölgesel diyalog ve işbirliğinin güçlendirilmesinin önemini vurguluyoruz. Ayrıca, UNEP Akdeniz Eylem Planı (UNEP/MAP) ve Barselona Sözleşmesi sistemi çerçevesinde İstanbul'da İklim Değişikliği Bölgesel Faaliyet Merkezinin (CC/RAC) kurulmasını, Türkiye'nin iklim değişikliği konusunda bölgesel işbirliğine önemli bir katkısı olarak kabul ediyoruz."
Mutabakat, okyanus-iklim bağlantısını, COP31 Pasifik Ortaklığının "Okyanus-İklim Bağlantısının Öne Çıkarılması" eksenini ve Müzakereler Başkanı sıfatıyla Avustralya ile yürütülen çalışmaları yansıtacak şekilde, iklim eyleminin bir bileşeni olarak kabul edilerek hazırlandı.
Mutabakat metninde, deniz kirliliği, okyanus ısınması, asitlenme, oksijen seviyelerinin azalması ve biyolojik çeşitlilik kaybıyla deniz seviyesinin yükselmesi ve aşırı hava olayları, okyanus ve denizlerin iklimi düzenleyici işlevlerini ve ekosistem sağlığını olumsuz etkilediğine dikkat çekildi. Bu etkilerin küresel gıda güvenliği, geçim kaynakları ile kıyı topluluklarının iklim değişikliğine karşı dirençliliği ve sürdürülebilir kalkınması için risk oluşturduğu vurgulandı.
Gelişmekte olan küçük ada devletleri (SIDS) ve deniz seviyesine yakın alçak kıyı bölgelerinde yaşayan topluluklar açısından özellikle ağır sonuçlar doğurduğu, iklim değişikliğine bağlı deniz seviyesi yükselmesinin derin ve uzun vadeli etkilerinin bu topluluklar için önemli bir tehdit oluşturduğu anlatıldı.
Taraflar, taraf oldukları sözleşmeler ve anlaşmalar uyarınca iklim değişikliği, biyolojik çeşitlilik, kirliliğin önlenmesi, okyanus asitlenmesi ve deniz seviyesinin yükselmesi konularında birbirini tamamlayan eylemler geliştirmeye davet edildi. Taraflar, mevcut bilimsel kanıtlardan ve ilgili deneyimlerden yararlanarak, mevcut süreç ve mekanizmaları tekrarlamaksızın, ilgili olduğu hallerde Ulusal Katkı Taahhütleri (NDC) ve Ulusal Uyum Planları (NAP) dahil olmak üzere, mevcut ulusal planlama ve uygulama süreçlerinde okyanusla ilgili azaltım, uyum ve dirençliliğin dikkate alınmasının güçlendirilmesi çağrısı yapıldı.
Kıyı faaliyetlerinde elektrifikasyon azaltımları dahil çeşitli tedbirler alınması gerektiğine dikkat çekildi"
Dirençliliğin güçlendirilmesi için karbon depolama kapasitesinin desteklenmesi ve biyolojik çeşitliliğin korunması amacıyla, mangrov ormanlarının (acı ve tuzlu sularda yaşayabilen özel ağaç ve çalı topluluğu), deniz çayırlarının, kıyı sulak alanlarının, mercan resiflerinin ve diğer hassas deniz ve kıyı ekosistemlerinin korunmasını, muhafaza edilmesini ve restore edilmesini destekleyen iklim eylemlerini hayata geçirmeye çağrıldı.
Mutabakatla, COP15'te kabul edilen bir eylem planı olan Kunming-Montreal Küresel Biyolojik Çeşitlilik Çerçevesi'nin "30x30" olarak bilinen ve 2030 yılına kadar kıyı ve deniz alanlarının en az yüzde 30'unun hakkaniyetli biçimde yönetilen deniz koruma alanları ve diğer etkili alan bazlı koruma önlemleri aracılığıyla korunması ve etkili biçimde yönetilmesi hedefi dahil olmak üzere, uygulanabilir olduğu ölçüde kabul edildiği teyit edildi.
Metinde, deniz kaynaklarının iklim değişikliğine karşı dirençli ve sürdürülebilir biçimde kullanılmasını, sürdürülebilir balıkçılık ve su ürünleri yetiştiriciliği, sorumlu bir yaklaşımla geliştirilen deniz üstü yenilenebilir enerji faaliyetleri ile kıyı faaliyetlerinde elektrifikasyon ve emisyon azaltımları dahil olmak üzere çeşitli tedbirler alınması gerektiğine dikkat çekildi.
Sürekli okyanus gözlemleri, tahmin kabiliyetleri, erken uyarı sistemleri ve bilimsel kapasiteyi etkili iklim eyleminin önemli temelleri olarak kabul edildi. İklim değişikliğine karşı özellikle hassas durumdaki gelişmekte olan ülkelerde, kapasite kısıtları ve iklim etkilerine orantısız biçimde maruz kalmaları dikkate alınarak, bu kabiliyetlerin güçlendirilmesi gerektiği vurgulandı. İlgili kurum ve ortaklar, teknik destek sağlanması, erişim prosedürlerinin basitleştirilmesi ve yatırıma hazır, uygulanabilir projelerin hazırlanmasının desteklenmesi dahil olmak üzere aksiyona davet edildi.
"Mavi Ağı ileriye taşımaya davet ediyoruz"
Öte yandan hakkaniyetli finansmana erişimin öneminin anlatıldığı mutabakatta, COP31 Başkanlığı tarafından UNDP işbirliğiyle geliştirilen İklim Uygulama Köprüsü aracılığıyla kurulanlar da dahil olmak üzere, finansman kuruluşları ile uygulayıcı ortaklar arasındaki işbirliklerinin geliştirilebileceği vurgulandı.
Taraflar ve ilgili ortaklar, COP31 İklim Eylem Gündemi kapsamındaki ilgili girişimler dahil mevcut ulusal, bölgesel ve uluslararası düzenlemeler ve mekanizmalar aracılığıyla pratik okyanus temelli iklim eylemini ilerletmeye davet edildi.
Bundan sonraki çabaların COP31'den doğan ivme üzerine inşa edilmesi çağrısı yapılan metinde, "Katılımcı girişimleri, mümkün olduğu ölçüde, Mutabakatın önceliklerine katkılarını belirlemeye ve kaydedilen ilerlemeyi mevcut kanallar aracılığıyla paylaşmaya teşvik ediyoruz. Ortakları, Antalya’da bir araya getirilen taahhütleri ve ortaklıkları okyanus ve okyanusa bağlı topluluklar için somut faydalara dönüştürerek Mavi Ağı ileriye taşımaya davet ediyoruz." ifadelerine yer verildi.